De logica van Noord-Korea

Terwijl de wereld al maanden gespannen kijkt naar Irak, ontwikkelt zich in grote vaart een crisis rond Noord-Korea. Het Westen ziet Noord-Korea als 'irrationeel' of zelfs 'gek'. Het lijkt of het land zonder enige aanleiding een nucleaire crisis uitlokt. Op beide punten valt echter veel af te dingen.

,,Noord-Korea is wellicht het vreemdste politieke regime ter wereld. Maar gek of irrationeel, nee, dat is het beleid van Noord-Korea niet'', zegt dr. Marcus Noland. ,,Het land staat in feite buiten de internationale samenleving. Het heeft geen enkel respect voor de spelregels die andere landen afspreken als internationale norm. Noord-Korea gebruikt bijvoorbeeld de diplomatieke post al decennia vrij openlijk voor smokkel. Andere landen vinden het immoreel om consessies af te dwingen door het spelen van gevaarlijk spel. Noord-Korea ziet het simpelweg als middel. En het werkt.''

Noland voorspelde in 2000 al in zijn boek 'Avoiding the Apocalypse: The future of the two Korea's' dat Noord-Korea in 2003 zou botsen met de VS. De onderzoeker van het Institute for International Economics in Washington zag toen al aankomen dat de energiecentrales die de VS, Zuid-Korea en Japan zouden bouwen nooit in 2003 af zouden komen. Dat was in 1994 wel zo afgesproken. In ruil voor de energiecentrales zou Noord-Korea kerncentrales sluiten die naast energie ook materiaal produceerden dat voor kernwapens kan worden gebruikt. Maar de bouw vorderde nauwelijks. Noord-Korea lag dwars, Japanse en Zuid-Koreaanse bedrijven ook.

De regering van president George Bush had een crisis met Noord-Korea daarom volgens Noland niet kunnen voorkomen. Misschien had die crisis niet zo snel hoeven komen. De VS botsten al in oktober 2002 met het bewind in Pyongyang. Noland wijt dat aan ongelukkige Amerikaanse diplomatie.

Dezer dagen is dat is een bijzonder milde kritiek in de VS. Want het Korea-beleid van de Amerikaanse regering ligt onder vuur. Net nu de VS zich opmaken voor een veldtocht tegen Irak loopt het in een andere regio uit de hand. En, net als in het geval van het conflict in het Midden-Oosten, betreft het een geschil waar de regering van Bush aanvankelijk nadrukkelijk zijn handen vanaf trok. Bush wilde bewijzen dat hij anders was dan Clinton, die zich bemoeide met de hele wereld.

De koerswijziging kwam al enkele weken na Bush aantreden. In maart 2001 ontving hij de Zuid-Koreaanse president Kim Dae-jung, die het jaar daarvoor de Nobelprijs voor de Vrede had ontvangen vanwege 'zijn streven naar vrede en verbroedering met Noord-Korea'. Kim had daarbij samengewerkt met Bush' voorganger Bill Clinton, die in zijn laastste maanden als president nog koortsachtig werkte aan een vredesverdrag met Noord-Korea. Met Kim naast hem gezeten, verklaarde Bush op een persconferentie dat hij er niet over peinsde om opnieuw met Noord-Korea te gaan praten.

Zijn regering liet zich vervolgens weinig gelegen liggen aan Noord-Korea. Tot Bush het land in januari 2001 indeelde bij de 'As van het Kwaad'. Negen maanden later bracht James Kelly, de Amerikaanse gezant voor Oost-Azië, een memorabel bezoek aan de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang. De Amerikaanse regering had het Congres en de Veiligheidsraad van de VN achter zich kregen tegen Irak -dat naast Noord-Korea prijkte bij de 'As van het Kwaad'. Gezant Kelly las de Noord-Koreaanse onderminister van buitenlandse zaken een verklaring voor. Daarin stond dat de Amerikaanse inlichtingendienst CIA aanwijzingen had dat Noord-Korea al jarenlang in het geheim werkte aan de ontwikkeling van kernwapens.

,,Ik heb vier mensen gesproken die bij die ontmoeting waren, en allemaal zeggen ze ongeveer hetzelfde'', zegt Marcus Noland vanuit Washington. ,,De Noord-Koreaanse functionarissen waren compleet verrast. De vice-minister nam het blaadje van Kelly, las dat nogmaals voor, en verdween toen zonder een woord te zeggen. Later hoorden leden van de Amerikaanse delegatie mensen woedend schreeuwen. Iemand anders zag een onderminister op volle snelheid naar buiten sprinten. Het was duidelijk dat zij niets wisten van dit programma, terwijl zij jarenlang met de VS moesten onderhandelen over Noord-Korea's nucleaire programma.''

,,Het maakte duidelijk dat verschillende delen van de overheid in Noord-Korea geen idee hebben van wat andere doen, en dat er een extreem kleine groep is die overzicht heeft en de beslissingen neemt.'' De volgende ochtend kwam het Noord-Koreaanse ministerie met een antwoord. ,,Na een nacht vergaderen hebben ze het gewoon toegegeven, om iets van hun onderhandelingspositie terug te krijgen'', denkt Noland.

De verklaring dat Noord-Korea aan atoomwapens werkt, was daarom volgens Noland zeker geen irrationele, plotselinge bekentenis, zoals die in het Westen algemeen wordt beschreven. Noland vindt het voorts volledig logisch dat Noord-Korea aan een atoomwapen werkt. ,,Het land is straatarm, vreest voortdurend een Amerikaanse aanval, besteedt het leeuwendeel van zijn overheidsbudget aan het leger en is alsnog veel zwakker dan de macht die Zuid-Korea en de VS aan zijn zuidgrens hebben opgebouwd. Het is daarom niet meer dan logisch om atoomwapens te bouwen. Dan kan Noord-Korea de staande legermacht verkleinen, terwijl het de militaire balans enigszins herstelt.''

Ook dr. Roald Maliangkay, docent Koreaanse taal en cultuur aan de Universiteit van Leiden, vindt de Noord-Koreaanse koers logisch. ,,Een machtig land als de VS zet Noord-Korea op een zwarte lijst en zal waarschijnlijk binnenkort de oorlog verklaren aan een ander land dat op die lijst staat. Ik zou ook zeggen dat ik een nucleair arsenaal in mijn achtertuin had staan'', zegt Maliangkay.

Maliangkay zegt zich buitengewoon geërgerd te hebben aan de tendens in de media om Noord-Korea als irrationeel, gek en gevaarlijk af te schilderen. ,,Het opstarten van de reactor in Yongbyon wordt enkel uitgelegd als manier om de VS weer aan de onderhandelingstafel te krijgen. Maar ik denk dat Noord-Korea zich werkelijk bedreigd voelt door de VS.''

Die kunnen zich volgens Maliangkay weleens in de vingers gesneden hebben met de harde lijn ten opzichte van Pyongyang. ,,Noord-Korea voelt zich gesterkt door de peilingen en demonstraties in Zuid-Korea, die aangeven dat het anti-Amerikanisme daar groeit. Bovendien is daar nu met Roh Moo-hyun een duidelijke anti-Amerikaanse kandidaat tot president gekozen. Voor het eerst opent dat perspectieven voor een inter-Koreaans overleg zonder de VS ertussen.''

Dat laatste is ook in Washington, Peking en Moskou duidelijk geworden. Plots duikelen de grote landen over elkaar heen om bemiddelaar te zijn op het Koreaanse schiereiland. ,,Opeens realiseren die landen zich dat ze veel invloed hebben verloren in Korea door zich met eigen problemen bezig te houden. De diplomatieke race is nu geopend. Ik verwacht dat Noord-Korea uiteindelijk akkoord zal gaan met een multinationale verklaring dat het land niet zal worden aangevallen. Maar daar zal wel een rigide controleregime voor zijn nucleaire faciliteiten tegenover moeten staan. Niemand in Washington gelooft nu nog een woord van wat Noord-Koreaanse functionarissen zeggen.''

Het vooruitzicht van een nieuw, veelomvattend akkoord is hoopgevend, maar Noland is maar gematigd optimistisch. ,,Het werkelijke probleem is dat problemen die Noord-Korea in de internationale samenleving veroorzaakt, geen incidenten zijn. Ze zijn structureel. Het land heeft geen andere middelen dan militaire om zich relevant te maken voor de buitenwereld.''

En dus zal het land zich waarschijnlijk voortslepen naar de volgende crisis. Noord-Korea kampt met permanente hongersnood: naar schatting zijn de afgelopen jaar meer dan twee miljoen mensen omgekomen. Het kent afschuwelijke werkkampen voor criminelen, waar naar schatting 200000 mensen vastzitten. Er is een vluchtelingenstroom naar China.

Over de uiteindelijke einde voor het regime dat geen buitenstaander toelaat, durft Noland niets te zeggen. ,,Zoals de voormalige Amerikaanse presidentskandidaat Walter Mondale al zei: je kunt voorspellingen doen over Noord-Korea. Maar wie zich een expert over Noord-Korea noemt, is ofwel een leugenaar, of een idioot.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden