De logés uit New York zorgen in Berlijn voor enorme rijen bij het museum.

Zelden was er in Europa op zo weinig vierkante meters zo'n samenballing van bekende, grote werken te zien. Ze hangen er allemaal, de grote werken van de moderne tijd: de sterrennacht van Van Gogh, de dans van Matisse, ma jolie van Picasso, maar ook het tankstation van Hopper en het verdrinkende meisje van Lichtenstein.

Het Museum of Modern Art (Moma) in New York, een van de belangrijkste musea voor moderne kunst, heeft ruim tweehonderd topstukken uitgeleend aan de Neue Nationalgalerie in Berlijn. Tal van meesterwerken waarvoor je gewoonlijk naar New York moet vliegen zijn daardoor de komende zeven maanden te zien in Europa.

Van een 'terugkeer naar Berlijn' sprak, enkele uren voor de opening op woensdag, directeur-generaal Peter-Klaus Schuster van de staatsmusea in Berlijn. Immers, wat New York met zijn Moma nu is, zou Berlijn met zijn Nationalgalerie wellicht zijn geworden, als Duitsland in 1933 niet uit de rij der beschaafde landen was getreden. ,,Dit is wat Berlijn had kunnen zijn zonder de beeldenstorm van Hitler, en zonder de naoorlogse geïsoleerde ligging in de DDR'', zei Schuster. Tal van grote Duitse kunstenaars werden door de nazi's ervan beticht 'ontaarde kunst' te maken, hun werken werden inbeslaggenomen, velen emigreerden. Sommige van de 'ontaarde' werken verkochten de nazi's aan het buitenland, onder meer aan het juist in 1929 opgerichte Moma in New York. Zoals het schilderij Om de vis van Paul Klee, dat nu weer even terug is in Berlijn.

In de Neue Nationalgalerie zijn nu van de vele duizenden kunstwerken die het Museum of Modern Art in New York bezit, 205 stukken te zien, hoofdzakelijk schilderkunst, maar ook een enkel beeld en installatie. Daarbij hebben de samenstellers van deze expositie, John Elderfield en Angela Schneider, de bekendste werken uit het Moma uitgezocht. Opmerkelijk nationalistisch is dat ze uit de tijd na 1945, op één uitzondering na, slechts Amerikaanse kunstenaars de moeite waard hebben bevonden. Uitzonderlijk in de museumwereld is ook dat het Moma de Neue Nationalgalerie laat betalen voor het lenen van deze kunstwerken.

Slechts in enkele gevallen mochten kunstwerken niet aan Berlijn worden uitgeleend, omdat ze voor transport te zwak werden bevonden. Om die reden is in Berlijn bijvoorbeeld niet Piet Mondriaans Broadway Boogie Woogie te zien, daarentegen wel vier andere werken van hem, en is van Jasper Johns niet zijn Amerikaanse vlag te zien, maar wel zijn landkaart van Amerika.

Voor wie in één keer een snel overzicht wil krijgen van de moderne kunst van de periode na 1885, is 'Das Moma in Berlin' de perfecte tentoonstelling. Van een 'canon van de moderne kunst' spreekt directeur Schuster, waarbij natuurlijk de vraag blijft wie die canon bepaalt. James Ensor, Paul Gauguin, Wassily Kandinsky, Edvard Munch, Theo van Doesburg, Paul Cézanne, maar ook enkele werken van de Italiaanse futuristen Giacomo Balla, Carlo Carrà en Umberto Boccioni: het is een lange reeks grote namen die hier voorbijtrekt.

Ook recentere kunstenaars als Willem de Kooning, Jackson Pollock en Philip Guston zijn te zien. Naast conceptuele kunst die al gauw uitleg behoeft, hangt eveneens uit de VS dan weer popart, die van de weeromstuit op het eerste gezicht begrijpelijk lijkt.

De laatste zaal van de tentoonstelling is gewijd aan Gerhard Richter, van wie een reeks schilderijen over de 18de oktober 1977 te zien is. Dat is de dag dat de Duitse Raf-terroristen Gudrun Ensslin en Andreas Baader zelfmoord pleegden in de gevangenis van Stammheim. Waarmee het Museum of Modern Art inderdaad weer helemaal terug is in Berlijn en kunst weer iets politieks wordt.

Grote namen trekken veel bezoekers. Sinds de openstelling voor het publiek op 20 februari is de aandrang groot gebleken; wachttijden van meer dan een uur doen zich regelmatig voor. Het beoogde bezoekersaantal van 700000 dat nodig is om de kosten van ruim 8 miljoen eruit te halen, is dan ook realistisch.

En voor wie na al die grote namen uit het Moma verlangt naar iets kleins, kan in de andere musea en galeries van Berlijn nog dagen doorbrengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden