De liefde in een gedenkteken

De grafsteenwereld is volop in beweging. Goedkoop graniet in allerlei kleuren uit China en India verdringt het dure Belgische hardsteen, Scandinavisch graniet en Italiaanse marmer. En steeds meer mensen willen een persoonlijk gedenkteken op het graf van hun dierbare.

door Henny de Lange

Het grind knerpt onder de wielen van de rolstoel van Ellen Broens. Voor de rest is het doodstil op de begraafplaats Nieuw Valkeveen in Naarden, waar enkele door haar ontworpen grafmonumenten zijn geplaatst. Op weg ernaartoe geeft ze commentaar op de diverse grafstenen en -ornamenten. Het belangrijkste is dat ze iets persoonlijks hebben, iets vertellen over de overledene, wie hij of zij was en hoe de nabestaanden hem of haar het liefst herinneren. Ze wijst naar het graf van circusdirecteur Toni Boltini, dat is gedecoreerd met kleurrijke beelden van taferelen uit het circus. „Daar hangt natuurlijk een prijskaartje aan, maar je kunt het zo duur maken als je zelf wilt. Je kunt ook een mooie zwerfkei uit het tuincentrum halen of uit je eigen tuin en daar iets mee doen.”

Ellen Broens (1963) ontwerpt grafmonumenten. Sinds 1999 heeft ze in Naarden een bedrijf in persoonlijke grafmonumenten. Ze richt zich op nabestaanden die geen standaard steen willen op het graf van hun dierbare, maar op zoek zijn naar een persoonlijk symbool. Van beroep is ze steenhouwer, met als specialisme handgehakte letters. Aanvankelijk werkte ze als steenhouwer voor een steenhouwerij waar grafmonumenten worden gemaakt. Maar als gevolg van de ziekte multiple sclerose kan ze dat vak niet meer uitoefenen. Ze koopt wel zelf graniet en marmer in, maar het hakken laat ze over aan beeldhouwers en ambachtelijk geschoolde steenhouwers.

Mensen die bij Ellen Broens komen willen een bijzonder grafmonument en om dit te realiseren willen ze hierbij advies en hulp. Uitvaartondernemers verwijzen zelden naar haar bedrijf, alleen af en toe wat zij een moeilijk geval noemen. Vaak gaat het dan om een overleden kind, waarvoor de ouders geen standaard steen willen. Haar ervaring is dat mensen die op zoek zijn naar een persoonlijk symbool op het graf van hun geliefde, vaak al een lange zoektocht achter de rug hebben. „Wat ik doe blijkt vrij uniek te zijn in Nederland.” Ellen Broens begeleidt het hele traject tot en met de vergunning die aangevraagd moet worden voor het plaatsen van het monument. Elke begraafplaats heeft zo haar eigen voorschriften wat betreft formaat en materiaal waaraan grafstenen en -zerken moeten voldoen.

De wereld van de grafmonumenten is volop in beweging. Tot voor enkele decennia werd het leeuwendeel van de ornamenten gemaakt van Belgisch hardsteen. Dat oude begraafplaatsen letterlijk grijs zien van dit natuursteen, komt doordat Nederland altijd zijn natuursteen heeft moeten importeren. Na de oorlog, tot in de jaren zeventig, raakten de marmersoorten uit Italië in zwang. En tegenwoordig komt het grootste deel van het natuursteen en graniet uit lagelonenlanden als India en China . „Vaak is dat goedkoper dan graniet uit Scandinavië of Belgisch hardsteen”, vertelt Broens.

„Het is echt iets van de laatste tijd dat mensen op zoek gaan naar een persoonlijk symbool. Dat kan heel eenvoudig zijn, bijvoorbeeld een steen in de lievelingskleur of een zelf gevonden zwerfkei. Maar je ziet ook steeds vaker dat mensen een eigentijdse combinatie willen van steen met staal of iets met glas, waarin letters gezandstraald kunnen worden. Mensen hebben vaak wel ideeën, maar kunnen die niet concretiseren. Ze willen hun liefde voor de overledene vaak heel gedetailleerd verwezenlijken. Ik help hen om hun ideeën samen te vatten en om te zetten in een symbool. Ik vertaal hun wensen in een ontwerp, maar daarvoor is natuurlijk wel nodig dat ik eerst een beeld krijg van de overledene.” Zo ontwierp ze in staal de contouren van het berglandschap waar een overleden vrouw zo graag naar keek. En voor het graf van een zeiler liet ze een skûtsje van brons maken. Wat ook belangrijk is, is haar ervaring, dat mensen het verlies al een beetje hebben verwerkt en niet meteen na de begrafenis bij haar komen.

Ze gaat ook altijd met de nabestaanden naar de begraafplaats om een beeld te krijgen van de situatie. Dat levert soms extra inspiratie op. En het geeft ook wel een speciale band, heeft ze ontdekt, als haar opdrachtgevers haar in haar rolstoel over de begraafplaats moeten duwen. Nee, over haar eigen grafmonument denkt ze nooit na. „Dat raad ik mensen ook altijd af. Dat is iets voor de nabestaanden, vind ik. Die moeten er per slot van rekening naar kijken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden