column

De liberaal Rutte die trots is op wat hij in de publieke sector allemaal doet. Toe maar.

Lex Oomkes. Beeld Maartje Geels

Aan ronkende teksten geen gebrek na de coup van Wopke Hoekstra. De minister van financiën nam als een dief in de nacht een belang van 14 procent in de holding van Air France/KLM en het einde van het neo-liberalisme was nakende. 

Alsof de actie van Hoekstra het bewijs was dat de centrum-rechtse coalitie van Mark Rutte elk geloof in de markt verloren heeft. Alsof we vanaf nu streven naar grote staatsbedrijven in gevoelige sectoren van de economie.

Het is veel waarschijnlijker dat dit kabinet over dergelijke vragen helemaal zich het hoofd niet gebroken heeft en dat er meer pragmatische dan ideologische motieven aan ten grondslag lagen. Niet een nieuw soort denken over de markt, maar het veronderstelde Franse gevaar was hier doorslaggevend.

Zo is ook de overname van het postbedrijf Sandd door Post NL nog niet onmiddellijk een bewijs dat bij nader inzien de postmarkt niet geliberaliseerd had moeten worden. Sterker, hier dreigt uiteindelijk het slechtste van twee werelden over te blijven: een privaat bedrijf met een monopoliepositie op de postmarkt.

Desondanks zijn de tekenen legio dat het pure neo-liberalisme – het geloof in de altijd en uiteindelijk overal positieve regulerende kracht van de markt– op de terugtocht is. Dit weekeinde verklaarde Mark Rutte nog met trots dat zijn kabinet meer investeert in de publieke sector dan het roemruchte kabinet-Den Uyl in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Toe maar. Tot voor kort zou het vloeken geweest zijn in de liberale kerk, in deze tijd en onder deze maatschappelijke omstandigheden kan ook de liberaal Rutte trots zijn op wat hij allemaal doet in de publieke sector zonder dat hij in zijn partij met pek en veren wordt rondgereden.

De grenzen van het terugdringen van de publieke sector zijn ook bereikt. Om dat te zien hoef je geen socialist van de oude stempel te zijn. Overal waar de overheid financiert en waarvoor ze verantwoordelijk is, zijn personeelstekorten, schiet de dienstverlening tekort of kan een dienst zijn taak botweg niet meer vervullen.

Politieke verhoudingen schetsen in termen van (sociaal-economisch) links en rechts was al volledig achterhaald, nu blijkt dat meer en meer ook te gelden voor de vraag hoe groot de publieke sector nog mag zijn. Met alle noden in die sector is de vraag volstrekt buiten de orde.

Meer en meer onderzoekers komen tot de conclusie dat er een enorm politiek gat ligt voor een partij, die een overtuigend programma weet te overhandigen dat gekenmerkt wordt door sociaal-economisch van oudsher linkse thema’s en sociaal-cultureel niet conservatief genoeg kan zijn. De politicoloog Rudy Andeweg leverde vorig jaar bij zijn afscheidscollege in Leiden daar nog overtuigend cijfermateriaal bij aan. De staatscommissie parlementair stelsel wijdde er een interessante beschouwing aan.

Maar wat dat nog wel nodig? Was de opkomst van Fortuyn en de huidige positie van de PVV niet bewijs genoeg? Aan de andere kant van het spectrum leeft de Socialistische Partij van precies hetzelfde sentiment.

Wilders zal met zijn gehamer op de gevaren van de islam en zijn ongeloofwaardige flirt met linkse sociaal-economische gedachten nooit geloofwaardig genoeg zijn om de echte doorbraak te maken. Omgekeerd wordt de geloofwaardigheid van de SP enorm geweld aangedaan door al het verzet tegen het vrije verkeer van arbeid in de Europese Unie. Als echte socialisten zouden ze hun neus opgehaald hebben voor kapitalistische uitvindingen als nationale staten of landsgrenzen. Er is immers alleen een internationale arbeidersklasse.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden