De levenswijsheid van onze ouderen is sleutel tot toekomst

De collectieve ontroering die de speech van Jan Terlouw van 30 november in DWDD losmaakte, zou weleens nog een andere bron kunnen hebben dan diens wijsheid en integriteit op zich. Natuurlijk, het was een aansprekend verhaal, maar dat het zovelen zo diep raakte, verwijst waarschijnlijk ook naar de oerbetekenis en rol van de 'ouden' in de gemeenschap.


We zijn het vergeten, maar ooit waren het de ouden die belast waren met de spirituele zorg voor de gemeenschap, met het koesteren en bewaken van de waarden waarop de gemeenschap gebaseerd was. Want iemand moe(s)t dat doen en wie waren daar beter voor geschikt dan de levenswijs geworden ouden? En dat was precies wat Terlouw deed. Het was niet het touwtje uit de brievenbus dat ons raakte, het ging erom dat hij als oude wijze man belangeloos naar voren trad en het diep in ons collectief onderbewuste verborgen verlangen naar collectieve geborgenheid tot leven wekte. En als deze veronderstelling juist is, kan zijn optreden ons nog meer geven dan de eenmalige collectieve ontroering.


Het wijst ons op de in onze ouden verborgen levenservaring en wijsheid die niet (meer) kan stromen, opgesloten als deze is in het individuele 'model' van ons bestaan. Terlouw trad naar buiten en liet zijn wijsheid stromen, een ontroerend incident. Maar wat zou er kunnen gebeuren als de ouden hun levenservaringen en wijsheid collectief dienstbaar zouden kunnen maken?

Van luwte tot leegte

Onze ouden, gepensioneerd, doen niet meer actief mee en komen terecht in de luwte van het bestaan. Dat is na een levenlang werken een tijdje plezierig, maar na enige tijd blijkt de luwte vaak tot leegte te verworden en verlies aan zingeving te brengen. En ook collectief gezien verliezen we: kennis, ervaringen, overzicht, wijsheid. Tegelijkertijd zijn we het er ook over eens dat onze snelle samenleving als geheel ruimte mist voor collectieve reflectie, voor collectieve wijsheid, voor echte belangeloze aandacht voor waar het om gaat en wat er nodig is.


Zou de individuele luwte van de ouden niet op een natuurlijke manier tot die maatschappelijke ruimte kunnen worden waarin de samenleving zichzelf kan waarnemen en zich bezinnen? De ouden hebben hierin geen politieke rol te spelen; hun ervaring en wijsheid plaatst hen juist op enige afstand en maakt het mogelijk belangeloos waar te nemen, het 'hele plaatje' te zien, in te sluiten en te doorzien, zoals Terlouw. Hun bijdrage is een reflectie, een zicht op het (falen van het) heden, niet als veroordeling maar als begin van en inspiratie voor de toekomst.


De toekomst zoals we die nu zien is verworden tot een tamelijk dramatische extrapolatie van het heden en is dus weinig rooskleurig en zelfs beangstigend. Ongetwijfeld is dit toekomstperspectief op zich een van de oorzaken van de huidige maatschappelijke onvrede. Zonder de problematische thema's van die toekomst te ontkennen moeten we ook vaststellen dat de toekomst het verbindend principe van een gemeenschap kan zijn, zoals dat het ooit was toen de ouden 'alle besluiten tot in de zevende generatie overdachten'.


Zo sluit zich ook de generatiecirkel: de ouden dragen met hun levenswijsheid actief bij aan de kwaliteit van leven van de volgende generaties. Niet door voor te schrijven, maar door te delen, in dialoog te gaan. Laat de ouden maatschappelijke platforms vormen rond domeinen als onderwijs, zorg, democratie en economie en die vanuit de distantie van hun wijsheid doordenken. En van daaruit een open authentiek maatschappelijk discours te voeren over wat er 'wil' gebeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden