De levenslust is terug na de Oscar

interview | Na zijn Oscar voor 'Karakter', zeventien jaar geleden, brak regisseur Mike van Diem niet door in Hollywood. Maar hij is terug, nu met een romantische komedie.

Mike van Diem is na zeventien jaar terug met een nieuwe film. Het zware vader-zoon-drama 'Karakter' heeft plaatsgemaakt voor 'De Surprise', een lentefrisse romantische komedie. Maar vergis je niet, zegt Van Diem, komedies laten de pijn vaak dieper zien dan tragedies.

'De Surprise', met hoofdrollen voor Jeroen van Koningsbrugge en Georgina Verbaan, beleefde deze week zijn rode-loper-première in Tuschinski, maar waar was 'onze' Oscarwinnaar al die tijd? Na het winnen van Oscargoud gaan toch alle deuren open? Mike van Diem (56) lacht om de vraag, gelukkig. Nu er een nieuwe film is, kan hij rustig vertellen over zijn lotgevallen in Amerika.

"De Hollywoodaanbiedingen stroomden binnen. Daar lag het niet aan", aldus Van Diem. Zo was 'Monster's Ball', de film waarvoor Halle Berry uiteindelijk als eerste Afro-Amerikaanse actrice een Oscar won, een van de eerste scripts die de Nederlandse Oscarwinnaar kreeg aangeboden. Hij hapte niet toe. Zo stapte Van Diem ook uit 'Spy Game', de CIA-thriller die hij met Robert Redford en Brad Pitt maakte.

"Achteraf gezien had ik een film als 'Monster's Ball' gewoon moeten doen. Maar het verhaal was zo donker. Ik was bang na 'Karakter' in de hoek van de deprimerende films terecht te komen." Volgens Van Diem regende het bovendien aanbiedingen. "Ik dacht: ik wacht nog even tot er iets voorbij komt wat ik écht wil."

Maar dat viel volgens de regisseur tegen. "Je kunt het zo zien: een Oscar is een soort Michelinster, en vervolgens vragen ze je om hamburgers te bakken. Hollywood drijft voor het grootste gedeelte op fastfood. Er blijft slechts een kleine pool films over die echt de moeite is."

Tegelijkertijd werkte Van Diem al in de reclame, en dat liep door die Academy Award opeens op rolletjes. "Iedereen wilde met een Oscarwinnaar werken", aldus Van Diem. "Het was leuk en ik verdiende een goede boterham met tv-spotjes. Sommigen werden klassiekers, denk aan het spotje voor Centraal Beheer waarin het hondje van de brugwachter de brug dicht doet op het moment dat er een groot zeilschip aankomt, of die voor Grolsch, gemaakt in split-screen, waarin een meisje begint te zingen in een café, en een pianist elders inhaakt."

Belcampo

Van Diem, die vóór zijn triomf met 'Karakter' al een Gouden Kalf en een studenten-Oscar won voor zijn eindexamenfilm 'Alaska', werd aanvankelijk afgewezen voor de Filmacademie. Dat liet hij niet op zich zitten. Als zoon van een ondernemer uit Sittard die in de villawijk woonde waar 'Flodder' midden jaren tachtig werd opgenomen, had hij het gymnasium doorlopen aan het Bisschoppelijk College in Roermond, en inmiddels een studie Nederlands in Utrecht afgebroken. Van Diem was vastbesloten films te gaan maken, en meldde zich een jaar later opnieuw, niet met een film, maar, dit was een andere tactiek, met scenario's voor een tv-film en een speelfilm.

"Ik legde de scripts bij de toelatingscommissie op tafel, in totaal zo'n tweehonderd pagina's, en verklaarde de drive te hebben om hard te werken. Het lukte. Ik werd aangenomen, en zette me vervolgens aan het schrijven van filmscripts. Voordat ik aan mijn eindexamenfilm begon had ik al zo'n halve meter scenarios's geschreven. Ik denk dat dat heel erg heeft geholpen. Meters maken."

Zo ontstond het plan om een verhaal van Belcampo te verfilmen eigenlijk al op de Filmacademie, maar duurde het uiteindelijk vijfentwintig jaar voordat Van Diem het met 'De Surprise' zou realiseren. "Na die studenten-Oscar rolde ik van het een in het ander", verklaart Van Diem. "Ik ging afleveringen van de tv-serie 'Pleidooi' regisseren, wat heel leuk werk was. Daarna kwam 'Karakter' op mijn pad, een vader-zoon-drama waar ik me erg in kon vinden. Het is voor mij altijd belangrijk geweest om met iets bezig te zijn, wat mij ook persoonlijk raakt, waar ik een persoonlijke geschiedenis aan kan koppelen. Al die Hollywoodscripts zeiden me uiteindelijk niet zo veel."

Zo is het niet zo gek dat Van Diem teruggreep naar het verhaal van Belcampo uit 1968 dat nu als romantische komedie in frisse sixties-stijl wordt gebracht, maar wel degelijk overeenkomsten vertoont met 'Karakter', zijn donkere drama. "Klopt. Het gaat in beide gevallen om personages die ver van hun gevoel afstaan, die moeite hebben om hun gevoelens te tonen", vertelt Van Diem. "Ze zijn zwijgzaam, en sociaal en communicatief niet vaardig. In beide films gaat het om zonen die gebukt gaan onder een moeizame band met een van de ouders." Volgens Van Diem zijn het eenzame figuren.

"Jeroen van Koningsbrugge, die in 'De Surprise' de suïcidale rijkeluiszoon speelt die na een ontmoeting met Georgina Verbaan liefde en levenslust vindt, zei daarover: 'volgens mij speel ik een man die is zoals Mike vroeger was, en die uiteindelijk in de film wordt zoals hij nu is.' Ik denk dat het waar is, dat ik de laatste tien jaar wat vrolijker ben geworden, en communicatiever, en meer onder de mensen kom. Het glas is wat vaker halfvol."

Zo keert de doodsdrift van de gevreesde deurwaarder Dreverhaven in 'Karakter' ook terug in 'De Surprise', zij het in een komische vorm. Van Diem: "In de eerste scène van 'De Surprise' vraagt de moeder aan haar zoon: 'Voel je wat?' Zo herinner ik me heel goed de scène uit 'Karakter', waarin Jan Decleir in de rol van Dreverhaven tegen zijn zoon schreeuwt: 'Doe me wat!' Dat wil natuurlijk zeggen: 'Raak me eens!' Het is een hartekreet."

Rauw

Wat Van Diem betreft laten komedies vaak nog dieper de pijn zien dan tragedies. "Waarschijnlijk komt dat doordat komedianten de pijn zo rauw kunnen tonen. Zelfs de beste acteurs hebben nog last van een zelfbewustzijn, of erger, gevoelens van schaamte en beschaving." Het zijn volgens de regisseur filters die een bepaalde puurheid in de weg zitten.

"Komedianten, of het nu gaat om Woody Allen, Mr. Bean of Georgina Verbaan, hebben daar minder last van. Je hebt zo'n internetfilmpje waarin een baby voor het eerst in een citroen bijt. Waarom vinden we dat allemaal zo grappig? Ik denk omdat de emotie zo puur is, zo overweldigend. Zo moest ik tijdens het schrijven aan het personage van de excentrieke, sociaal onhandige zoon denken aan Peter Sellers als de wereldvreemde tuinman in 'Being There' en het ontroerende optreden van Jim Carrey in de mediasatire 'The Truman Show'. Ze hebben allebei de onschuld van een kind."

De Surprise is vanaf vandaag te zien in de bioscoop. Het Eye Filminstituut in Amsterdam vertoont op 5 juni Van Diems gerestaureerde afstudeerfilm 'Alaska', in combinatie met een serie bioscoop- en tv-commercials van Van Diem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden