De levenslessen van rapper Sef: zet vraagtekens bij je eigen mening

null Beeld Merlijn Doomernik
Beeld Merlijn Doomernik

Bij het werken aan z’n derde soloalbum ‘Excusez moi’ kwam rapper/zanger Yousef Gnaoui (32) alias Sef erachter dat hij van het puzzelen aan eigen muziek het allergelukkigst wordt. En anders wel van zijn pasgeboren zoon.

Les 1: Zet vraagtekens bij je eigen mening

“Ik heb overal een mening over, en ben niet bang die te geven. Ik ben wel bang om mensen mijn mening op te leggen. Dat wil ik niet. Maar ik weet dat ik wel iets kan toevoegen al alle meningen, vooral als ze ongenuanceerd zijn.

Op mijn nieuwe album staat dan ook het nummer ‘Liefde’, dat niet alleen over Geert Wilders gaat, maar die was wel het uitgangspunt. Het gaat over PVV-stemmers, en over iedereen die zich door de PVV aangesproken voelt. In het verleden was ik huiverig om expliciet over dit soort zaken te schrijven, ik vond het lastig, zonder zeikerig of prekerig te worden. Zelf luister ik ook liever Snoop Dogg dan naar een politieke rapper als Chuck D. Maar áls Snoop een keer iets zegt, luister ik sneller naar hem dan naar iemand die de hele tijd zit te zeuren.

Een paar jaar geleden werd ik als Nederlander met een Marokkaanse achtergrond gevraagd bij ‘Pauw’ te reageren op de minder-minder-uitspraken van Wilders. Ik vond toen dat hij het niet had moeten zeggen. De laatste tijd heb ik er opnieuw over nagedacht. Ik vind nu dat hij het zou moeten kúnnen zeggen. Maar ik vind dat hij het niet zou moeten wíllen zeggen. Dat nuanceverschil zou ik nu beter verwoorden. Daarom is ‘Liefde’ niet puur gericht op PVV-stemmers, maar ook op mensen die daar met dezelfde tactieken keihard tegen in gaan.

Ik zoek de menselijke kant. Want ik geloof ook weer niet dat mensen die bang zijn voor vluchtelingen geen greintje empathie hebben. Probeer eens te luisteren naar een ander. En zet vraagtekens bij je eigen meningen. Ik ben nu minder geneigd om in praatprogramma’s hierover te praten. Die gaan vaak over gevolgen, niet over oorzaken. Als je me uitnodigt om te praten over het concept ‘grenzen’ - het nummer gaat ook over de willekeur van waar je wieg staat - dan kom ik graag langs. Maar ik wil niet die gast zijn die aanschuift als het over Marokkanen gaat. Dat is niet mijn plicht.”

Les 2: Doe niet meer dan nodig is, maar …

“Op school was ik niet vervelend, ook niet tegen mijn ouders. Ik had nooit problemen. Heel saai. Ik was wel eigenwijs. Ik werd vaak de klas uit gestuurd, maar kwam overal mee weg, omdat ik heel goed wist wat de minimale inzet was om te functioneren. Dus deed ik niet meer dan echt nodig. Ik kan het iedereen aanraden. Alleen: als het je lukt, hè! Anders niet. Want ik ben er natuurlijk overmoedig in geweest. Het neigt naar luiheid. Ik was heel goed in dingen voor me uit te schuiven.

Een suf voorbeeld misschien, maar wel typerend voor mijn vroegere ik: van een vriend had ik een scooter gekocht. Ik hoefde alleen maar de verzekering over te zetten. Maar ja, die scooter reed ook prima zonder verzekering. Ik werd uiteraard aangehouden, kreeg een bekeuring, en moest de scooter uitschrijven want hij was niet verzekerd. Doe je dat niet, krijg je elke drie maanden een nieuwe bekeuring. Dat heb ik crazy laten oplopen. Uiteindelijk heb ik 5000 euro betaald. Ik had het geld, en het interesseerde me totaal niet. Zo dom. Zo zonde. Eén telefoontje was genoeg geweest om het te fiksen.

Uiteindelijk heb ik de boete betaald, maar moest ik voorkomen, als formaliteit, om te bevestigen dat het was afgehandeld. Ik kwam toen net uit Thailand, zat in het vliegtuig met een voedselvergiftiging. Ik wilde zo graag naar huis, maar moest op Schiphol mee naar een kantoortje. Toen dacht ik: Yousef, dit heb je echt helemaal aan jezelf te danken.

Ook in de muziek was ik laks toen ik begon. Juist omdat het zo goed ging. Ik had veel projecten die, zonder dat ik daarover veel hoefde na te denken, allemaal hits werden. Achter elkaar: ‘Stuk’, ‘Me Nikes’, ‘Tijdmachine’. En met Flinke Namen ging het ook snel: een megahit toen de cd uitkwam, ‘Serious Talent’ bij 3FM, een volle Alpha op Lowlands. Ik dacht: zo gaat het altijd, dit is normaal. Tenminste, ik bedacht me pas achteraf dat ik dat toen dacht.”

Les 3: Doe geen concessies aan jezelf

“Bij mijn eerste soloplaat moest ik helemaal opnieuw beginnen. In het maakproces kreeg ik al door dat ik er niet vanuit moest gaan dat het weer zo makkelijk zou gaan. Met de animo, de kaartverkoop, de cd-verkoop … Het is een populair misverstand dat ‘De Leven’ meteen een hit was. Dat gebeurde pas later. Het werd aanvankelijk niet gedraaid, het stond niet op playlists, ik deed er geen grote shows mee - het was een behoorlijke stap terug. Dat vond ik lastig. Ik twijfelde of het wel de goede beslissing was.

Daarvoor was met Flinke Namen, Dio en The Flexican elk optreden een feestje. Dronken op het podium, dat ging prima. Kijk, een uitverkochte zaal is één groot wezen. Dat zijn geen aparte mensen meer. Maar als je in een klein zaaltje voor veertig man optreedt, zijn dat allemaal individuen, die je allemaal als individu moet waarderen. Kleine optredens zijn zeker moeilijker. Maar minstens zo leuk. Ik heb mega-optredens gehad die me weinig deden, omdat het niet mijn eigen verdienste was. ‘Bagagedrager’ met Gers Pardoel voelde niet als van mezelf. Stond ik daarmee voor 60.000 mensen op Pinkpop, zonder dat het me echt raakte. Het is zoveel vetter als je voor die veertig man staat die alleen voor jou komen.

Ik weet nu dat ik wil doen wat ik zelf vet vind. Dat is tot nu toe wel bikkelen, en het vereist eigenwijsheid en doorzettingsvermogen. Ik zie wat dat betreft De Jeugd van Tegenwoordig altijd als voorbeeld. Zij hebben veel commercieel succes, maar ik weet dat ze nog nooit ook maar één concessie hebben gedaan in de manier waarop. Zodra je van jezelf weet dat je vals speelt, moet je stoppen. Sta achter je keuzes.”

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld Merlijn Doomernik
Beeld Merlijn Doomernik

Les 4: Als een zin perfect is, laat hem staan

“Tegenwoordig vind ik het leuk om liedjes meer zichzelf te laten schrijven. Terwijl veel mensen vinden dat hiphop altijd autobiografisch moet zijn, gaat het nummer ‘Limonadestroop’ over iets wat ik niet echt heb meegemaakt. Dat laat ik nu wat meer los. Ligt het lekker, klinkt het lekker, is het een kloppend verhaaltje? Klaar.

Het proces gaat altijd zo dat ik begin met de muziek. Dan neurie ik een melodie, het metrum dicteert hoeveel lettergrepen, en vaak ook de klank van die lettergrepen. Dus, een melodie, wat kan ik hierop zeggen? Zo kwam de zin bovendrijven: ‘Je wangen roder dan het pak van Super Mario’. Aan mij de taak: hoe de fok ga ik hier een liedje van maken? Ik wilde die zin níet veranderen, want als een zin perfect staat, kan ik hem niet meer weghalen. Ook al rijmen er alleen rare dingen op Mario. En vind ik het leuk om te kijken hoe ik met die restrictie toch de puzzel kan oplossen.

Ik hoorde eens van Drs. P. dat hij zich restricties oplegde - er mag geen korte ei op een lange ij rijmen, dat soort dingen. Dan denk ik, vet. Dus in datzelfde nummer eindigt een zin op Arie Boo … en moet ik die ‘msma’, die erachter hoort, in de volgende zin verwerken.

Op dat soort momenten weet ik dat ik van maken het allergelukkigst word. Het blijft spannend omdat het steeds moeilijker wordt: hoe meer je gemaakt hebt, hoe meer je niet nog een keer kunt doen. Daarom heb ik eigenlijk het idee dat elk album dezelfde poging is - maar telkens beter gelukt.”

Les 5: Doe wat je wilt, maar koop wel een huis

“Mijn vader nam me voor het eerst mee naar een museum. Ik weet niet meer hoe oud ik was, zo jong was ik. Het Stedelijk vond ik altijd het vetst. Ik heb het laatst nog opgezocht, ik heb daar in 1992 de tentoonstelling ‘Made in Heaven’ van Jeff Koons gezien. Wat gek is, voor een achtjarige. Allemaal grote kutten, gigantische doeken … Dat had wel impact. Het was groot, kleurrijk, en bovendien, Michael Jackson en Bubbles zijn gewoon supervet als je acht bent.

Zonder dat ik nadacht over de consumptiemaatschappij, de rol van de media of bekendheidscultus. Nee. Het was gewoon een wit-met-gouden Michael Jackson en een aap. Koons zegt in interviews dat hij die fysieke reactie van bezoekers misschien nog wel belangrijker vindt dan de mening van een kunstcriticus. Dat is de invloed van Jeff Koons op mij.

Ik wilde altijd al dingen maken. Tekenen, toneelstukjes bedenken. Mijn vader was acteur en regisseur - ook geen echte baan, in de optiek van veel mensen. Dat hij daar zijn brood mee verdiende, maakte veel indruk op me. Mijn vader had in Marokko het conservatorium gedaan, wat daar meer een podiumkunstacademie is. Maar de grip van de vorige koning, Hassan II, op de kunst was nogal fors. Het theater bestond alleen uit kluchten, die vond hij oninteressant.

Mijn vader vertrok vanuit Rabat naar Denemarken, met een vriend, en onderweg zaten ze een tijdje in Parijs. Toen ze door Nederland reisden, is mijn vader hier blijven hangen. Hij ontmoette mijn moeder en ging spelen bij theatergroep Carrousel. Op een gegeven moment zochten ze voor het satirische tv-programma ‘Farce Majeure’ een Marokkaanse acteur, en er was destijds niet echt concurrentie.

Begin jaren negentig speelde hij in ‘Paspoort’, een kinderprogramma voor Marokkaanse kinderen. Je zult niet veel Marokkanen van mijn leeftijd vinden die dat niet kennen. Iedereen kende mijn vader, en daar was ik trots op. Ik had een heel goede relatie met hem. Natuurlijk waren er kanten die ik vervelend vond - eigenwijs, snel afgeleid, in zijn eigen wereld - die heb ik voor honderd procent van hem overgenomen.

Ik was zeventien toen hij overleed. Hij had al negen jaar kanker, maar dat hadden ze aanvankelijk niet aan mij verteld. Mijn ouders wilden niet dat ik met zo’n zwaard van Damocles zou opgroeien. Er was een behandelmethode waarmee hij het heel lang volhield. Tot hij daar resistent voor werd. Toen hebben ze het verteld. Een jaar later overleed hij.

Dat was naar, maar leven in de wetenschap dat er iets heel ergs ging gebeuren vond ik het naarste.

Dus was ik ook opgelucht, dat ik niet meer hoefde te leven met die angst. Ik heb op de harde manier geleerd wat wel en niet belangrijk is. Dat zorgt er nu nog voor dat ik risico’s durf te nemen. Omdat het slechtste scenario altijd wel meevalt, in vergelijking met wat er gebeurd is. Als mijn album totaal flopt, zal ik daar natuurlijk nooit zo’n rotgevoel aan over houden als toen.

Ik was even boos dat ze het zo lang hadden verzwegen, maar daarna was ik juist dankbaar dat ik het niet heb hoeven weten. Het maakte mijn relatie met mijn vader anders. Toen we eenmaal allebei wisten dat hij dood zou gaan, ging hij heel erg, ja, levenslessen op mij overbrengen. De belangrijkste: doe wat je wilt, maar doe altijd je best. En koop een huis. Dat was het enige wat hij niet had gedaan waar hij spijt van had.”

Les 6: Probeer eens iets aan een baby uit te leggen

“Zelf ben ik nu bijna zes maanden vader. Dat wilde ik altijd al, maar de afgelopen twee, drie jaar, dacht ik: nu kan het wel. Mijn vriendin en ik zijn al tien jaar bij elkaar, we hebben veel gereisd, veel gefeest, ik heb er tegenwoordig vrede mee dat dat voorlopig niet meer kan.

Nu ga ik toevallig tien dagen naar Nepal, waar ik - voor het eerst in mijn leven - tegen opzie. Tien dagen in het leven van een baby zijn er heel veel. Het nummer ‘Welkom’ schreef ik voor mijn zoontje Aziz. Ik leg in de tekst aan hem uit hoe gek de wereld is - waardoor het duidelijk wordt hoe raar het eigenlijk allemaal is. Probeer maar eens iets aan een baby uit te leggen. Kijk dan of het nog ergens op slaat.

Dat ik vader ben, verandert niet per se mijn muziek. Behalve dan dat alles nu echt goed moet zijn, want ik moet voor hem zorgen, en ik hoop dat hij later trots op me is. Als je geen kinderen hebt, kun je zonder gevolgen nog een beetje aanklooien. De komende achttien jaar - dat is een leipe verantwoordelijkheid - kan ik geen slechte muziek meer maken. Ik kan niet meer slacken.”

Yousef Gnaoui (Sef)

Yousef Gnaoui (Amstelveen, 1984) is de zoon van Annet Huiskamp en acteur Hassan Gnaoui. Na de havo, volgde hij eerst een grafische opleiding. In 2004 begint Yousef als rapper Sef samen met Thomas Goethals Ligthart (The Flexican) rapgroep Flinke Namen. Ze hebben hits als ‘Stuk’ (met The Partysquad) en ‘Tijdmachine (met Dio). In 2009 komt hun debuutalbum ‘Superstunt-werk’ uit. Twee jaar later gaat Yousef solo verder en verschijnt zijn debuutalbum ‘De leven’ en in 2015 het album ‘In kleur’. Yousef haalt in 2013 de finale van tv-quiz ‘De slimste mens’. Hij woont samen met vriendin Roxanne en babyzoon Aziz in Amsterdam.

De toer rond zijn nieuwste album ‘Excusez Moi’, begonnen in TivoliVredenburg in Utrecht, eindigt op 22 april in Paradiso Noord in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden