De lege erfenis van Tien en Talpa

Talpa schrikte de televisiewereld op. Het sleepte de voetbalrechten binnen en kaapte presentatoren weg. Nu de zender verdwijnt, is de vraag welk spoor achterblijft. „Geen enkel”, zeggen Maarten Reesink en Bert van der Veer.

Twee jaar en vier dagen geleden begon Talpa met uitzenden. „Als we over vijf jaar nog verlies lijden, word ik daar niet nerveus van”, sprak John de Mol toen.

Hoewel De Mol zijn voorspelde 10 procent marktaandeel niet gehaald had, was hij ook vorig jaar september nog positief. In een interview met deze krant zei hij: „Normaal gesproken kost het een jaar of zes, zeven om een zender neer te zetten. Wij zijn net een jaar bezig en hebben gemiddeld een marktaandeel van een procent of zeven. Een goed resultaat.” Hij vergeleek de situatie met een voetbalwedstrijd: Talpa zat nog maar in de tiende minuut en dan kun je nog niets zeggen over de uitslag.

„Ik denk dat John de Mol gelijk heeft als hij zegt dat zijn zender het helemaal niet zo slecht deed”, zegt televisiewetenschapper Maarten Reesink van de Universiteit van Amsterdam. „Ze deden het slechter dan ze zelf voorspeld hadden, dat was niet zo slim. Maar dat betekent niet dat ze het slecht deden. Talpa was vast een succes geworden als De Mol nog een jaar of vijf was doorgegaan.”

Reesink vindt het niet vreemd dat de mediatycoon desondanks al na twee jaar besloot te stoppen. „Ik denk dat het opzetten van een nieuwe zender John de Mol is tegengevallen. Hij zag er de lol niet meer van in. Talpa was uit nood geboren, De Mol wilde zijn programma’s ergens kwijt. Wat hij wil is een nieuwe ’Big Brother’: een enorm succesvol programma bedenken en dat verkopen aan het buitenland. De Mol heeft bewezen dat hij daar goed in is. Daarom begon hij ook een eigen zender en wilde er het liefst nog twee bij. Daardoor heeft hij alle ruimte om zijn ideeën uit te proberen. Hij hoeft niet per se een eigen zender maar wil wel vrijheid. De deal die De Mol nu met RTL heeft gesloten, is dan ook perfect voor hem. Hij heeft wel toegang tot een zender, maar hoeft hem niet zelf te leiden. Ik denk dat De Mol er heel blij mee is. Dat geldt ook voor Fons van Westerloo van RTL. Die heeft nu toegang tot alles wat in dat rare, creatieve hoofd van De Mol opkomt.”

Het grootste probleem van Tien was volgens programmamaker Bert van der Veer dat John de Mol een zender wilde maken die voor iedereen interessant is. „Hij richtte zich op een publiek dat al door veel andere zenders bediend werd. Typisch De Mol: hij houdt van de massa. En niet van doelgroepen. Het was voor hem onmogelijk om het anders te doen.”

Het grootste wapenfeit van Talpa – dat sinds december vorig jaar Tien heet – was het binnenhalen van de uitzendrechten van de voetbalwedstrijden uit de eredivisie. De zender trok zich weinig aan van de lange traditie van de NOS en veranderde de opzet van de uitzendingen behoorlijk. Vooral de beslissing om de wedstrijden van de grote clubs niet meer als eerste uit te zenden, leverde veel kritiek op.

Bij de Publieke Omroep leidde het verlies van de voetbalrechten tot fors verlies van kijkers op zondagavond en tot behoorlijk wat consternatie. „Dat verlies heeft een behoorlijke rol gespeeld”, zegt Bas de Vos van de Stichting KijkOnderzoek (SKO).

Om toch voldoende kijkers te trekken werd het programmeringsmodel ingevoerd: de drie publieke netten kregen een eigen gezicht en omroepen moesten afscheid nemen van hun vaste zender. Aanvankelijk leverde dit veel kritiek op, maar inmiddels is het model succesvol.

Reesink verwacht dat de Talpa-opzet van de voetbaluitzendingen zijn langste tijd heeft gehad. „RTL draait sommige van die veranderingen al weer terug. Bovendien worden de rechten komend najaar opnieuw verkocht. Ze leveren nu vast niet meer zoveel geld op. Er wordt vaak heel overspannen over gedaan, dat de Publieke Omroep de rechten kwijt is. Het scheelt hooguit een paar procenten marktaandeel.”

Programmamaker Van der Veer relativeert de invloed van Talpa. „Het nieuwe model bij de Publieke Omroep is er weliswaar eerder gekomen, maar de plannen lagen er al voordat Talpa kwam. Verder heeft de zender gezorgd voor wat nieuwe talenten en sommige talenten zijn zichzelf flink tegengekomen, maar dat had anders ook kunnen lopen. Gordon en Jolink zouden blijvend kunnen zijn, maar die willen geloof ik niet meer samenwerken.”

Erik Kroeze, woordvoerder voor de Publieke Omroep, beaamt dat Tien de gebeurtenissen in een stroomversnelling heeft gebracht. „Maar het was geen oorzaak.” Kroeze is, ondanks het verlies van de voetbalrechten, tevreden over hoe de Publieke Omroep zich ontwikkeld heeft. „Het blijft natuurlijk gissen hoe het was geweest als ze het voetbal nog zouden hebben, maar ik ben tevreden over onze positie. Nederland 1 is momenteel de meest bekeken zender.”

„Tien heeft niets blijvends opgeleverd”, aldus wetenschapper Reesink. „Ze hebben veel ideeën uit kunnen proberen en dat heeft een paar leuke series opgeleverd. ’Gooische Vrouwen’ en ’Voetbalvrouwen’ bijvoorbeeld. Het drama heeft een impulsje gekregen. Maar op de lange termijn voegen ze niets toe. Over een paar jaar kun je de invloed van Tien niet meer zien.”

Ook Van der Veer denkt dat Tien geen blijvende invloed zal hebben. „Wat ze veranderd hebben in het medialandschap? Niks. Ja, ze hebben wat meer dan andere commerciële zenders geld gestoken in kwalitatief goed drama. Maar ik denk niet dat dat iets blijvends oplevert. ’Gooische Vrouwen’ zal op RTL wel te zien blijven maar ik betwijfel of we iets als ’Parels en Zwijnen’ of ’Van Speijk’ ooit terug zullen zien.”

Bas de Vos van SKO ziet wél een invloed van Tien. „De zender heeft de Nederlandse televisiemarkt nog verder onder druk gezet. De onderlinge concurrentie is versterkt. Nederland was wat betreft televisie al heel competitief. Negen zenders is veel voor een klein land. Maar er was wel een evenwicht: er waren drie grote partijen met elk drie zenders. Dat werd verstoord door de komst van Talpa. Of het er te veel zijn? Ja, dat is de vraag. Voor het publiek is meer keus natuurlijk altijd beter.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden