De leegte opvullen tussen de twee minuten stilte en Bevrijdingsdag

"Wat moet je over tien jaar nog herdenken als iedereen met herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog overleden is?", vraagt Bo Tarenskeen zich af.

"Je moet wel weten wat je herdenkt", zegt Jaïr Stranders. De jaarlijkse Dodenherdenking werd te algemeen, vonden de theatermakers en filosofen Stranders en Tarenskeen. In plaats van Tweede Wereldoorlog ging het tijdens de Dodenherdenking over mensenrechten, veiligheid of 'tegen discriminatie zijn', volgens hen allemaal belangrijk, maar te abstract.

Daarom gaan bij hun initiatief 'Theater Na de Dam' - dit jaar voor de derde keer - alle voorstellingen over de Tweede Wereldoorlog of over hoe we ons tot die periode verhouden. Ze hopen dat het een nieuw gebruik wordt, dat iedereen weet dat hij na de herdenking de leegte tussen de twee minuten stilte en het feesten op Bevrijdingsdag betekenis kan geven in het theater.

Theater Na de Dam speelt in Amsterdam en dit jaar ook op zes andere plekken in het land. Theaters in meerdere grote steden hebben al toegezegd volgend jaar aan te sluiten. Grote theaters en gezelschappen doen mee: in Carré verzorgt de cast van de musical 'Soldaat van Oranje' een voorstelling. Toneelgroep Amsterdam leest 'Incident in Vichy' van Arthur Miller in de Stadsschouwburg. Toneelgroep Maastricht leest in het Derlon Theater 'Jubileum' van George Tabori, waarin de doden van een joods kerkhof uit hun graf opstaan om hun verhaal te vertellen.

Stranders en Tarenskeen willen niet alleen het publiek trekken dat altijd al naar de Amsterdamse theaters gaat, daarom is de programmering zo breed mogelijk. "Het werkt goed om jonge mensen theater te laten maken over hoe zij zich verhouden tot die tijd", zegt Stranders. Er is bijvoorbeeld een wandelvoorstelling van jongerencentrum Volta met 21 scènes in de Spaarndammerbuurt, gemaakt door vijf jongeren die in gesprek zijn gegaan met ouderen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam-West woonden.

Theatermakers die zelf nog niet geboren waren in '40-'45, maar wel opgroeiden in families die getekend zijn door de oorlog, maakten voorstellingen waarin hun familieverhalen de oorlog doen herleven. Saskia Goldschmidt, dochter van een kampoverlevende, schreef het boek 'Verplicht gelukkig', waarin ze op zoek ging naar de geschiedenis van haar familie. In Haarlem speelt ze daarvan een theaterversie met muziek.

De Berlijns-Utrechtse actrice Carolien Zimmermann is kleindochter van een nazi en van een verzetsstrijder. Haar opgroeiende dochters willen weten of het erg is dat ze Duits zijn. Hadden de Duitsers in de oorlog niet miljoenen mensen vermoord? Terwijl Zimmermans' Duitse opa Erich, SA-lid, op een foto in de krant stond samen met Hitler, was haar Nederlandse opa, Jaap de Ranitz, ondergedoken. Haar voorstelling 'Ik ben niet de oorlog' gaat over de zoektocht naar de donkere kant van haar familiegeschiedenis, waarbij ze in Berlijn legerlaarzen, brieven van het front en de zakagenda van '44 op een stoffige zolder terugvond.

Stranders: "Herdenken wordt pas interessant als je weet: dat is daar met die persoon gebeurd, en daarbij sta ik nu stil." Tarenskeen: "Maar het kan ook gaan over hoe we herdenken". Stranders: "Of over dat de herdenking moet worden afgeschaft".

De plannen voor Theater Na de Dam lopen nu tot 2015, 75 jaar na het begin van de oorlog in Nederland. Tarenskeen: "Het zou mooi zijn als elke grote stad in Nederland mensen de mogelijkheid geeft om na de herdenking een bepaald verhaal te zien". Stranders: "En dat je dan elk jaar kunt kiezen voor een ander verhaal, een andere verhouding tot de Tweede Wereldoorlog".

Voor meer informatie zie www.theaternadedam.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden