De lange weg van Sybrand Buma

profiel | Voorzichtig kruipt het CDA weer richting de macht. Dat gebeurt onder leiding van Sybrand van Haersma Buma. Het partijcongres wijst hem vandaag aan als lijsttrekker.

Als jongen huppelde Sybrand van Haersma Buma door de Marktstraat van Sneek en beklom de stenen trap van het bordes van het stadhuis. Daar achter het raam zat zijn vader, de burgemeester. Met zijn twee zussen speelde Sybrand in de hal. Op de grote zwarte en witte blokken van de vloer probeerden zij enorme stappen te maken.

In zijn omgeving heerste lang de gedachte dat zoon Sybrand ook burgemeester zou worden. Het gebeurde niet, maar het verschil tussen burgemeester en een leider van een politieke partij is in wezen niet zo groot, denkt hij. Toen hij vier jaar geleden voor het eerst lijsttrekker werd voor het CDA schreef hij in een boekje: "Bepalend was de vanzelfsprekendheid waarin bij ons thuis werd gesproken over verantwoordelijkheid en de inzet voor anderen." Die houding wil hij als Haags politicus ook aan de dag leggen.

Vandaag wordt Sybrand Buma (Workum, 1965) op het CDA-congres gekozen tot lijsttrekker bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2017. De afgelopen jaren leidde de Fries een gedecimeerde fractie van dertien leden. Nog nooit was het CDA zo klein. Het werd een tijd van hard oppositie voeren, zorgen dat je in de publiciteit bent en ondertussen denken en praten over de vraag hoe de christen-democratie weer bepalend kan zijn.

Volop vertrouwen

Het CDA als regeringspartij, het kan zo weer zover zijn. Na een dramatische uitslag in 2012 is er weer volop vertrouwen bij CDA'ers. Volgens de peilingen bereikt het CDA niet de hoogte van tien en twintig jaar geleden, maar twintig Kamerzetels zou al heel wat zijn in een versnipperd politiek landschap. De op het eerste oog nogal stijve Buma moet dat realiseren, zodat het CDA weer interessant is voor een nieuwe coalitie.

Buma is deze keer de enige kandidaat voor het lijsttrekkerschap. Vier jaar geleden streed hij nog om die positie met vijf concurrenten. Hij kreeg het vertrouwen van de CDA-leden, ondanks zijn nauwe betrokkenheid bij de samenwerking van het CDA met de PVV. Deze gedoogconstructie verscheurde de partij. Partijvoorzitter Henk Bleker en vicepremier Maxime Verhagen verlieten de politiek, maar Buma, fractievoorzitter tijdens het pact met de PVV, bleef.

Volgens CDA-Kamerlid Pieter Heerma kon Buma verder "omdat er bij veel mensen een verlangen was naar eenheid en Sybrand verwoordde dat het beste". Er waren niet alleen voorstanders en tegenstanders van samenwerking met de PVV, maar binnen die groepen ook veel twijfelaars, zegt hij. Heerma: "Iedereen had genoeg van dat beeld op de televisie van een deur waarachter een CDA-fractie ruzie maakt."

Buma wist natuurlijk dat de verkiezingen van 2012 op een deceptie zouden uitlopen. Van Haersma Buma werd kortweg 'Buma', maar dat bracht geen redding. Dertien zetels was nog minder dan verwacht in een boze droom. Het was uithuilen en opnieuw beginnen.

Buma schaatste in 1986 de Elfstedentocht. Het uithoudingsvermogen dat hij daar nodig had zou opnieuw van pas komen. Over de Elfstedentocht zei hij in een televisieuitzending. "Ik was nooit verder gekomen dan honderd kilometer. Ik wist niet hoe lang het was en of ik het af kon maken. Je moet gewoon doorgaan. Ik begin niet als snelste maar weet welke stations er zijn om er te komen."

Als leider van een oppositiepartij ging Buma er met gestrekt been in. Het CDA had eerder in de oppositie gezeten (van 1994 tot 2002) en toen zag hij, als medewerker van de fractie, dat te veel Kamerleden kleurloos aan de kant bleven staan en te aardig waren voor premier Wim Kok. Dus riep Buma bij het eerste serieuze debat met premier Rutte: "U zoekt het maar uit."

Buma hamerde op belastingverlaging en een kleinere overheid, thema's die traditioneel bij de liberalen horen. Hij proclameerde zijn 'zeven principes' met onder meer de familie als fundament van de samenleving (niet meer het gezin) en een kritische houding tegenover Europa.

"Sybrand heeft zich gerealiseerd dat hij aan een lange weg begon", meent Eddy van Hijum, Kamerlid van 2003 tot 2014 en nu gedeputeerde in Overijssel. "Hij wist dat het opbouwen van het CDA een tijd duurt. Hij heeft rust en geduld. Op basis van het eigen programma bedrijft hij politiek; goede voorstellen steunen wij, slechte wijzen wij af."

Volgens Pieter Heerma laat Buma zien 'dat hij oppositie kan voeren' en is hij aan de slag 'met een nieuwe inhoud voor het CDA'. Dat betekent met eigen voorstellen komen. Hij vindt dat zijn fractievoorzitter wat dat betreft 'met kop en schouders' boven de andere oppositieleiders uitsteekt.

Nu de Nederlandse economie weer op stoom is, heeft Buma de aandacht verlegd naar het thema veiligheid. Zo wil hij een verbod op salafistische organisaties, meer geld voor de politie, de veiligheidsdiensten en het leger. Wie terugkeert uit Syrië moet de cel in. Als er een concrete verdenking tegen iemand is, wordt hij of zij al opgepakt, luidt de kritiek op Buma. Maar de CDA-leider denkt dat er meer moet gebeuren tegen 'wandelende tijdbommen' ook al kan dat strafrechtelijk niet. "We zullen helaas soms stappen moeten zetten die we een aantal jaren geleden wellicht niet hadden gezet", zei hij in het debat over de aanslagen in Brussel.

In het oog sprong ook zijn voorstel om 'safe havens' tot stand te brengen in Syrië, eventueel beveiligd met Nederlandse grondtroepen. Dat is in zijn ogen de manier om de vluchtelingenstroom in te dammen. Bij andere partijen krijgt hij daarvoor geen steun.

Zo nu en dan loopt hij in Europa uit de pas. Waar zijn christen-democratische geestverwant Angela Merkel zegt 'Wir schaffen das', verkondigt Sybrand Buma over de vluchtelingencrisis: "We moeten ontheemden veiligheid bieden, maar dit is niet houdbaar." En volgens Buma hoort bij opvang het onderkennen van de kracht van de Nederlandse cultuur; pas als wij beter weten wie wij zelf zijn, kunnen we vluchtelingen ruimte bieden. Opmerkelijk was ook het verzet van het CDA tegen steun aan Griekenland, waar verder alle Europese christen-democraten wel verantwoordelijkheid nemen voor die koers.

Tegenkandidaat

De lijn van de partij was voor ex-Kamerlid Marieke van der Werf aanleiding om zich als tegenkandidaat op te werpen. Maar de selectiecommissie liet haar dit voorjaar weten dat zij 'ervaring in de vuurlinie mist' en het partijbestuur nam dit over ondanks een congresuitspraak in 2013 dat een verkiezing van de lijsttrekker herhaling verdient.

Van der Werf, tegenwoordig adviseur duurzaamheid, meent dat Sybrand Buma het CDA 'in een heel moeilijke tijd' weer op de kaart heeft gezet. Maar zij vindt hem eenzijdig. "Ik wilde laten zien dat het CDA breder is, zou de nadruk leggen op duurzaamheid en aandacht voor de stad." Van der Werf begrijpt wel dat Buma een rechtsere koers vaart. "We leven in onzekere tijden. Misschien wordt dat iets meer gewaardeerd door de achterban. Ik geef de voorkeur aan een positie in het midden. Wij hebben een partij nodig die in een gepolariseerd klimaat voor stabiliteit zorgt en mensen verbindt."

Dat schreef ook de bestuurskundige Hans de Bruijn in het partijblad Christen-Democratische Verkenningen. Hij betoogt dat veel kwesties complex zijn, alles hangt met alles samen: Nederland, Europa, de wereld: 'Het zijn spaghetti-achtige netwerken geworden'. Politici neigen naar daadkracht, maar de werkelijkheid is ingewikkeld en dwingt tot stroperige besluitvorming. Als het CDA te veel toegeeft aan de wens om duidelijk te zijn schuift de partij onherroepelijk naar rechts, betoogt hij. Wie werkelijk oplossingen wil verzinnen, ook op het terrein van criminaliteit, duurzaamheid, democratie en economie 'kiest voor enerzijds, anderzijds'. "Het CDA lijkt een eenzijdig profiel te hebben. Er is echt weer behoefte aan een krachtige middenpositie."

Van Hijum vindt de discussie over de koers van de partij 'van alle tijden'. Heerma wijst een paar onderwerpen aan waarover het CDA zich toch ook druk maakt: de participatiesamenleving en de landbouw om er maar een paar te noemen.

In zijn eerste jaren was Sybrand Buma nog een beetje zoekende naar een rol aan de zijlijn, met in het veld de coalitiepartijen en de constructieve drie (D66, ChristenUnie en SGP). Maar hij kon vooral zelfvertrouwen tanken bij de uitslag van de verkiezingen voor de Provinciale Staten die twaalf zetels in de Eerste Kamer opleverden. Het CDA werd bijna weer de grootste partij. En in vrijwel alle provincies gingen de christen-democraten meebesturen. Pijnlijk detail: niet in Brabant, van oudsher een heel belangrijke regio voor het CDA.

Europarlementariër Esther de Lange denkt dat Buma op het eerste gezicht grumpy, brommerig, kan lijken. Maar zij prijst zijn droge humor. "Hij heeft een grappige ondertoon, zo nu en dan een kwinkslag." Van Hijum signaleert dat Buma is gegroeid in zijn rol: "Hij heeft flair gekregen." De mondhoeken van Buma hangen minder naar beneden, de frons op het voorhoofd is weg.

Na zijn eigen succes bij de verkiezingen had de CDA-leider eind vorig jaar ook voor het kabinet een cadeautje: plotsklaps werd het CDA constructief. Waar de hele Kamer tekeer ging tegen de belastingplannen van het team Rutte kwam er steun uit de hoek van het CDA, want Buma kreeg zijn gedroomde lastenverlaging. En zo kroop het CDA voorzichtig weer richting de macht.

Het zelfvertrouwen gebruikte Sybrand Buma ook om Geert Wilders aan te vallen in het debat. Eerst wreef hij de PVV-leider onder de neus dat hij in de periode dat die partij de coalitie van VVD en CDA gedoogsteun bood, instemde met de crisis- en herstelwet en daarmee ook met de bouw van asielzoekerscentra. Vervolgens daagde hij Wilders uit om aan te geven wat het kost als hij de grenzen wil sluiten. Dan blijkt dat Wilders de grens helemaal niet dicht wil maar controles wil instellen, niet weet wat het kost en geen idee heeft hoe het moet in dorpen waar de grens dwars door de hoofdstraat loopt.

Kopstukken

Iedere partijleider heeft adviseurs. Sybrand Buma krijgt goede raad van zijn voorlichter en rechterhand Bart van den Brink, in de fractie zijn daar secretaris en defensiespecialist Raymond Knops en voormalig voorlichter Pieter Heerma en in de Eerste Kamer Elco Brinkman en Wopke Hoekstra. Maar het is bij het CDA gebruikelijk om ook voormalige kopstukken te raadplegen. Hij spreekt Maxime Verhagen geregeld.

Om de gedachten te scherpen organiseert Buma vrijwel maandelijks sessies in de CDA-burelen met een inleiding van een spreker en vervolgens discussie. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld Europa, geopolitiek en vaderlandsliefde. Het gezelschap is wisselend. Veel wethouders en CDA-bestuurders uit de provincie treden aan. Regelmatige gasten zijn in ieder geval Mirjam Sterk (voormalig vicefractievoorzitter), Hugo de Jonge (wethouder in Rotterdam) en Rien Fraanje (directeur van het wetenschappelijk instituut).

Soms gaat op de kamer van Buma een kastje open. Daarin staat onder meer een fles Friese berenburg. Hij kreeg het meubelstuk, in de vorm van een wereldbol, vier jaar geleden van de fractiemedewerkers. Het zou rentmeesterschap en verantwoordelijkheid voor de wereld kunnen symboliseren. Het herinnert Buma vast ook aan zijn grootvader , eveneens burgemeester in Friesland en iemand die zijn verantwoordelijkheid nam. Deze man, die eveneens Sybrand van Haersma Buma heette, moest zich begin 1941 bij de Duitsers melden en droeg een speld van koningin Wilhelmina. Hij werd opgepakt en stierf op 38-jarige leeftijd in concentratiekamp Neuengamme.

Thuis in het recht

In Groningen studeerde de burgemeesterszoon Sybrand van Haersma Buma Nederlands recht. Hij vulde dit aan met internationaal recht in Cambridge. Vervolgens kon hij aan de slag bij de Raad van State.

Maar de politiek trok. Hij werd beleidsmedewerker justitie van de Tweede Kamerfractie en lid van de gemeenteraad in zijn woonplaats Voorburg.

In 2002 werd Buma lid van de Tweede Kamer en acht jaar later fractievoorzitter. Hij is gehuwd en heeft twee kinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden