De lagune als politiek wisselgeld

De natuur op Bonaire, St Eustatius en Saba dreigt de dupe te worden van het terugdraaien van impopulaire maatregelen uit het Lente-akkoord. Kan de unieke flora nog worden gered?

De onderhandelaars van PvdA en VVD lijken korte metten te maken met de 10 miljoen euro die in het Lente-akkoord was uitgetrokken voor bescherming van de natuur op de zogenoemde BES-eilanden: Bonaire, St. Eustatius en Saba. Ironisch genoeg komt dit nieuws precies twee jaar nadat deze eilanden op 10-10-2010 de status van Bijzonder Openbaar Lichaam kregen. Sindsdien namen vele Nederlandse overheidsdienaren er een kijkje en werden vele mooie vergezichten geschetst. Zo moet het plan Groen Bonaire dit eiland volledig zelfvoorzienend maken op energiegebied.

Wat vaak ontbrak, was voldoende financiering voor de projecten. De 10 miljoen euro uit het Lente-akkoord waren dan ook meer dan welkom. Het bedrag voor de eilandnatuur was onderdeel van 200 miljoen euro voor duurzaamheids- en natuurinvesteringen. Met het schrappen hiervan, wordt financiële ruimte gecreëerd om impopulaire maatregelen als de forenzentaks en de langstudeerboete ongedaan te maken.

Tweede Kamerlid Wassila Hachchi (D66) heeft opheldering gevraagd bij het ministerie van economische zaken, landbouw en innovatie (EL&I). Zij kondigt aan actie te zullen ondernemen als het bedrag inderdaad uit de begroting gehaald wordt.

Deze week bezoeken delegaties van de eilanden bestuurders en ambtenaren Den Haag in het kader van de Caribisch-Nederland week. Dit overleg vindt sinds oktober 2010 tweemaal per jaar plaats om allerlei bestuurlijke zaken te bespreken. Gesprekken over financiën zijn daarbij vaak leidend, al komen natuur en milieu ook uitdrukkelijk aan de orde. Demissionair minister Liesbeth Spies (binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties) adviseerde tijdens haar welkomstwoord de aanwezige BES-delegaties dan ook stevig te lobbyen voor het geld voor eilandnatuur.

Nog geen twee weken geleden wees het ministerie van EL&I vijf nieuwe nationale parken aan op Bonaire, Saba en St. Eustatius. Annemie Burger, directeur-generaal voor Natuur & Regio van EL&I, bezocht de eilanden eind september. Zij besprak ook de plannen voor de besteding van de 10 miljoen met de eilandbesturen en andere betrokken partijen. Op het kantoor van de Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA), sprak zij voor een volle zaal van natuurbeschermers van Stinapa Bonaire, Sea Turtle Conservation Bonaire, Project Green Bonaire, Echo en Coral Restoration Foundation. "Ons ecosysteem en onze economie hebben baat bij mensen en een gemeenschap die voor het ecosysteem zorgen. Samenwerking tussen ngo's, belangengroepen, kennisinstellingen en de overheid is essentieel. Het is mijn overtuiging dat economie en ecologie twee zijden van dezelfde medaille zijn. Een duurzame economie is niet mogelijk als we ons ecosysteem niet behouden."

Wat voor plannen zijn op basis van de 10 miljoen uit het Lente-akkoord gemaakt?
Kalli De Meyer, directeur van de Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA): "Elk eilandbestuur werkte met het ministerie van EL&I aan een 'wensenlijstje'. Hier kwamen projecten op die de eilandbesturen wilden ondersteunen met dat geld. Doel van de projecten was natuurbehoud in brede zin die in overeenstemming zijn met het Natuurbeleidsplan. Een van de projecten was bijvoorbeeld onderhoud aan de weg naar de Botanische Tuin op St. Eustatius, maar ook zijn er vijf nieuwe gebieden aangewezen als Nationaal Park."

Wat betekent het voor de eilandnatuur als dit bedrag nu weer geschrapt wordt?
"De eilandbesturen hebben al behoorlijk wat tijd geïnvesteerd in de opzetten van de wensenlijsten. Ook voor ngo's als DCNA is het erg teleurstellend. De Nederlandse regering maakte in het Lente-akkoord een spontaan gebaar. Dit gaf aan dat ze natuur en natuurbehoud op de eilanden stevig wil ondersteunen en dat ze haar nieuwe verantwoordelijkheden wat betreft de kwetsbare natuur op de eilanden serieus neemt.

Ik hoopte vooral dat de parken op de BES-eilanden eindelijk volledige financiële ondersteuning zouden krijgen. Al was het maar voor één jaar. Dat zou ons in staat stellen de broodnodige medewerkers op gebied van educatie en onderzoek in dienst te nemen en in ieder geval hun basiskosten te vergoeden. Die professionalisering is nodig voor het duurzame behoud en beheer van de meest kwetsbare en rijke biodiversiteit van het Nederlands koninkrijk.

We waren ook hoopvol over de mogelijkheden die het geld bood om de kloof tussen eilandbesturen en natuurbeschermingsorganisaties kleiner te maken. We willen graag meer dialoog en begrip over en weer creëren. Daarnaast heeft DCNA met het ministerie gewerkt om spreekwoordelijke bruggen te slaan tussen de verschillende eilanden. Wij hoopten dat er nu fondsen zouden komen om dit werk verder uit te voeren."

Is het schrappen van de 10 miljoen eigenlijk wel zo erg? Het was immers tot nu toe een virtuele pot geld die pas een half jaar 'bestond'. Kunnen de parken nu niet gewoon op de oude voet verder?
"Die zullen inderdaad doorgaan zoals ze altijd al werken: met te weinig geld en te weinig medewerkers. De eilandbesturen zullen door het schrappen van het geld nog steeds te slecht bemande en bemiddelde afdelingen voor natuurbehoud hebben. Dat betekent dat ze niet in staat zullen zijn om ook de natuur buiten de beschermde gebieden te beheren.

Wat mij betreft is dit een gemiste kans om natuurbescherming op de eilanden naar een hoger plan te tillen. Veel van de eilandnatuur is nationaal (natuur-)erfgoed. En alle eilandnatuur is ongelooflijk kwetsbaar en waardevol tegelijkertijd. En dan niet alleen waardevol op gebied van biodiversiteit, maar ook wat betreft schoonheid én vanuit economisch oogpunt. De (onderwater-)natuur en het duiktoerisme zijn immers een belangrijke bron van inkomsten en werkgelegenheid op de eilanden."

Wat voor boodschap zou u willen meegeven aan de onderhandelaars in Den Haag?
"De biologische rijkdom van het koninkrijk ligt zonder twijfel op de Caribische eilanden. De natuurbeschermingsorganisaties doen hun best die rijkdom te beschermen, met de beperkte middelen die ze hebben. Maar ze kunnen dit niet alleen. Nederland moet nu zijn leiderschapsrol op zich nemen. Annemie Burger zei het eerder deze maand mooi toen ze DCNA bezocht: 'Ecologie en economie op de eilanden zijn twee zijden van dezelfde medaille'. Help ons dan ook om nu de nodige capaciteit op te bouwen. Zowel binnen de eilandbesturen en andere overheden als binnen de ngo's. Alleen zo kunnen we de economische en ecologische toekomst van Caribisch Nederland veilig stellen."

Bedreigde en unieke diersoorten op de BES-eilanden
Elk van de BES-eilanden kent eigen unieke subsoorten die nergens anders voorkomen, zoals lora (papegaai), de fruitvleermuis van Saba en de Statia Morning Glory, een winde op St. Eustatius. In de koraalriffen van Bonaire leven vele soorten hard en zacht koraal en meer dan 340 vissoorten. Aan de oostzijde van het eiland ligt Lac, de grootste, halfgesloten lagune van de Nederlandse Cariben. De mangroven bieden een veilig leefgebied aan fregatvogels, reigers, flamingo's, pelikanen en visarenden. De zeegrasbedden zijn een kraamkamer voor rifvissen en een foerageergebied voor de bedreigde grote kroonslak en groene schildpad.

Sint Eustatius bezit onder water uitbundige stellages van het zeldzame zwarte koraal. Riffen vormen het leefgebied van talrijke grote vissoorten, kreeften en zeeschildpadden. Op de krater van de slapende vulkaan The Quill groeien orchideeën, varens, mossen en torenhoge kapokbomen met spectaculaire steunwortels.

De Sababank is de op twee na grootste onderwateratol ter wereld. Het voedselrijke koraal is een kraamkamer voor vele soorten, waaronder walvissen. Het eiland Saba bestaat voor het grootste deel uit Mount Scenery, met 877 meter de hoogste berg van het koninkrijk. Zijn nevelwoud bevat eeuwenoude bergmahoniebomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden