De laatste wapens van de Farc worden omgesmolten tot vredesmonumenten

Farc-strijders in de kampementen waar ze zich terugtrokken gedurende de vredesonderhandelingen. Beeld AFP

De Colombiaanse Farc-rebellen leverden hun laatste wapens in. Maar juridisch is het vredesproces nog lang niet afgerond.

Guerrillabeweging Farc wilde geen mediashow, maar dat maakt het niet minder historisch: vandaag wordt in Colombia de ontwapening afgerond van de oudste en grootste rebellengroep van Latijns-Amerika. Gisteren leverde de groep - na enige vertraging - onder toezicht van de Verenigde Naties haar laatste wapens in. Ruim 7000 kalashnikovs en ander schiettuig worden omgesmolten tot vredesmonumenten.

De ontwapening vloeit voort uit het vredesakkoord dat in november met de regering is gesloten. Daarmee kwam een einde aan een halve eeuw gewapende strijd met honderdduizenden slachtoffers. De Farc staakte de rebellie, trok zich terug in 26 kampementen en gaf de wapens op. Nu start een nieuwe fase waarin de beweging politiek actief mag worden.

De sfeer is er goed. "Er heerst een soort vakantiegevoel", zegt Marianne Moor van vredesbeweging Pax, die er vaak komt. De vaak jonge strijders waren jarenlang op de vlucht voor bommen en bellen nu onbevreesd met hun ouders. De verwachtingen voor de toekomst zijn hoog. "Niet voor niks worden er nu zoveel kindertjes geboren", aldus Moor.

Maar er is ook scepsis. Geen van de strijders weet of hij nog voor een rechter moet komen, en al helemaal niet hoe de veiligheid wordt gegarandeerd als de kampen dicht gaan. "Het vertrouwen dat het juridisch allemaal goed komt is erg klein", meldt Farc-lid Tanja Nijmeijer vanuit een van de kampen. "Onze mensen worden de hele tijd gevangen genomen, ook al hebben ze toestemming om bijvoorbeeld naar een ziekenhuis te reizen."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld AFP

Vertragingen en politieke weerstand

Achter de ceremonies en mooie woorden schuilt een lange lijst vertragingen bij de uitvoering van het akkoord door de regering. De amnestieregeling, het speciale tribunaal, de waarheidscommissie, de geweldige reïntegratieprogramma's die de regering de strijders heeft beloofd, hun beveiliging en de financiering van dit alles; het is allemaal nog niet geregeld. "Van de 25 aan te nemen wetten zijn er maar 12 ingediend, en daarvan zijn er pas vijf aangenomen", becijfert analist León Valencia. "Geen enkele guerrillero weet nog wat er gaat gebeuren zodra hij zijn kampement verlaat."

Fikse tegenvaller was de afkeuring door het constitutioneel hof van de 'fast track', eerder deze maand; een formule waarmee de regering de wetten snel door het parlement had willen jagen. Daarnaast kampt president Juan Manuel Santos met grote politieke weerstand. Hij heeft nog maar steun van 26 procent van de bevolking, het geloof in het vredesproces neemt af. Veel Colombianen vinden dat de rebellen te gemakkelijk wegkomen met hun misdaden. Zij worden opgehitst door conservatieve politici die geen zin hebben in dit akkoord en die garen spinnen bij het aanhoudende geweld in het land.

"Het is inmiddels duidelijk dat we voor de organisatie op onszelf zijn aangewezen", aldus Nijmeijer. De vertragingen vormen een tijdbom onder de vrede. Hoe langer de veiligheid en de juridische positie onzeker blijven, des te moeilijker wordt het om te voorkomen dat strijders de kampen verlaten en de illegaliteit opzoeken. "Het spookbeeld is Guatemala", zegt Moor, waar gedemobiliseerde strijders bendes vormden. "De implementatie van het akkoord is de lakmoesproef. Dan moet blijken hoe duurzaam het vredesakkoord is; of het leidt tot vrede of dat het een tussenstation blijkt."

Cruciaal daarvoor worden de verkiezingen van 2018, waarvoor de campagnes al langzaamaan worden opgestart. De oppositie voelt zich verraden door president Santos. In oktober stemde een nipte meerderheid van de Colombianen in een referendum tegen het akkoord, maar Santos joeg het met een paar aanpassinkjes toch door het Congres. Ze willen met de verkiezingen revanche nemen om, eenmaal aan de macht, het vredesakkoord te heronderhandelen met wat vanaf vandaag een 'voormalige guerrillabeweging' mag heten.

Kidnap Nederlanders tekent onveiligheid

De ontvoering van twee Nederlandse journalisten vorige week door de andere rebellengroep ELN toont aan dat de ontwapening van de Farc van Colombia nog geen veilig land maakt. Voor de Colombianen veel belangrijker was in dat opzicht een bomaanslag op een van de bekendste winkelcentra in Bogotá, waarbij drie doden vielen. Buiten de hoofdstad zijn alleen al dit jaar ruim vijftig activisten, boeren- en vakbondsleiders vermoord. Paramilitaire bendes bezetten gebieden waar de Farc is vertrokken, controleren nu bijna een derde van het territorium, en vormen een bedreiging voor de vrede.

Lees ook: Laatste FARC-rebellen aangekomen in demilitarisatiezones

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden