De laatste Koningsdag met folkloristische ongein

Willem-Alexander deed in 2012 mee aan het traditionele wc-pot gooien tijdens Koninginnedag in Rhenen. Beeld anp

Dit staat al wel vast: morgen wordt Koningsdag voor het laatst gevierd zoals Nederland dat met koningin Beatrix jarenlang gewend was. Maar hoe de dag er vanaf volgend jaar precies uit gaat zien, is nog onbekend. Volgens ingewijden wordt over de nieuwe opzet door koning Willem-Alexander en zijn staf nog druk gebrainstormd.

De koning en zijn familie leggen morgen bezoeken af aan De Rijp en Amstelveen. Deze Noord-Hollandse plaatsen zouden vorig jaar al bezocht zijn door koningin Beatrix als niet de troonswisseling daartussen was gekomen.

Kort geleden liet Pieter van Vollenhoven in het royalty-programma 'Blauw Bloed' doorschemeren dat Koningsdag 2015 een andere invulling gaat krijgen. Zo zou straks niet meer de hele familie aanwezig zijn. De prinsesjes zijn morgen al niet van de partij en het is nog de vraag wat in later jaren hun rol in de viering wordt.

Wc-pottengooien
Voor de nieuwe koers zijn verschillende redenen. In de eerste plaats wil Willem-Alexander op een eigentijdse manier invulling geven aan deze nationale feestdag, zoals zijn moeder in 1980 afstapte van het jaarlijkse defilé langs Paleis Soestdijk. Beatrix zocht een moderne, minder statische manier om contact te krijgen met het Nederlandse volk.

Nu, ruim dertig jaar later, is het logisch dat Willem-Alexander weleens wat anders wil dan meedoen aan oud-Hollandse spelletjes. Hoewel, in tegenstelling tot wat velen denken, de familie pas twee keer heeft hoeven koekhappen, is het enthousiasme voor dit type bezigheden danig gedaald. Een dieptepunt was 2012, toen Willem-Alexander moest meedoen aan een wedstrijd wc-pottengooien. Zelf erkende hij na afloop dat hij dit met enige schaamte had gedaan.

Niettemin waren deze evenementen een doorslaand succes die duizenden enthousiaste mensen trokken. Alles ging goed tot de aanslag van Karst T. in Amersfoort in 2009, waarbij zeven toeschouwers de dood vonden. Deze actie van een eenling legde de kwetsbaarheid bloot van een bezoek van de koninklijke familie aan een openbare gelegenheid. En hoewel de familie nooit blijk gaf te buigen voor geweld, speelt veiligheid een steeds indringender rol bij grootschalige publieke optredens.

Eén gemeente bezoeken?
Dat volgend jaar hoogstwaarschijnlijk wordt afgeweken van de traditionele viering wordt door verschillende Oranjeverenigingen in het land betreurd, hoewel ze ook begrijpen dat dingen soms veranderen. De vraag is nu hoe de viering dan wel zou kunnen.

Willem-Alexander tijdens het koekhappen op Koninginnedag in 2005. Beeld anp

De Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen (KBVO) heeft er bij de staf van de koning sterk op aangedrongen op die dag toch minstens één gemeente met een bezoek te vereren. Aanvullend zouden Willem-Alexander en Máxima de middag voor Koningsdag een concert kunnen bezoeken in de hoofdstad van de provincie in kwestie. De bezoekers van dat concert zouden kunnen bestaan uit mensen die net een lintje hebben gekregen.

Is het toeval dat het koninklijke echtpaar dit jaar is afgeweken van de traditie om het Koninginnedagconcert te houden op Paleis Noordeinde voor een select gezelschap? Op 8 april was dit concert in de Philharmonie in provinciehoofdstad Haarlem.

Mooie herinnering
Terugkeer naar het defilé van koningin Juliana wordt uitgesloten. In het interview vlak voor de inhuldiging vorig jaar zei de koning dat dit 'niet meer van deze tijd' is. Ook de oud-voorzitter van KBVO, Michiel Zonnevylle, vindt een terugkeer naar het defilé een slecht idee. "Laat dat een mooie herinnering blijven aan de tijd dat Juliana onze koningin was."

Ook een tuinfeest zoals de Britse vorstin elk jaar op Buckingham Palace geeft met zo'n vijfduizend bezoekers spreekt Zonnevylle niet aan. Hij vreest dat hierdoor toch een select publiek, de hoogwaardigheidsbekleders, hier prominent aanwezig zullen zijn. De koninklijke familie moet volgens hem 'aanraakbaar' blijven voor het gewone volk. "Het moet geen tv-monarchie worden."

Prins Willem-Alexander en zijn broer Constantijn (l) houden op Koninginnedag in Veere een kussengevecht. Beeld anp

Vuurdoop in Veere 1981
Adri Franke, voorzitter van de Oranjevereniging Veere, denkt het zeker te weten. De wijze waarop zijn stadje het bezoek van toenmalig koningin Beatrix op 30 april 1981 vorm gaf, was bepalend voor alle daarna komende steden.

Veere beleefde in dat jaar de vuurdoop van de nieuwe opzet van het vieren van Koninginnedag. Beatrix had rond haar inhuldiging besloten om af te zien van een defilé en in plaats daarvan de burger op te zoeken. De keus viel op Veere omdat het precies vierhonderd jaar geleden was dat Willem van Oranje het markizaat van de stad op een veiling in Den Haag had gekocht.

"Onze burgemeester Hack vond dat we precies moesten doen als in andere jaren op Koninginnedag: het spelen van oud-Hollandse spelletjes", zegt Franke. Dus toog het koninklijke gezelschap naar de openbare school, waar de prinsen zich uitleefden met spijkerslaan, kruisboogschieten en balgooien.

Beeldbepalend zou het kussengevecht worden tussen Constantijn en zijn oudere broer. Zittend op een boomstam slaagde Willem-Alexander erin hem met een paar harde klappen uit evenwicht te brengen. "Geen enkele stad wilde daarna voor ons onderdoen. We hebben toen de toon gezet."

Sportdag met een dansje
Vandaag worden voor het tweede jaar op rij de Koningsspelen georganiseerd. Ruim 1,1 miljoen kinderen van 5427 basisscholen doen mee aan de sportdag, waarop de leerlingen eerst samen ontbijten en dan samen bewegen.

De spelen zijn een initiatief van de Johan Cruyff Foundation en de Richard Krajicek Foundation. Het startsein wordt vanmorgen gegeven door koning Willem-Alexander in Ens. Gevolgd door een massaal ingestudeerde dans onder het motto: Doe de Kanga. De organisatie van de Koningsspelen hoopt door met zoveel leerlingen tegelijk een dans uit te voeren een wereldrecord in de wacht te slepen.

Spelletjes op het schoolplein of een georganiseerd sporttoernooi; de invulling van de dag mogen de scholen zelf bepalen. Voorwaarde is wel dat de activiteiten onder de noemer bewegen vallen.

Eerder dit jaar bleek dat veel scholen deze week al vakantie hebben en dus dicht zijn. Daardoor moet zo'n 10 procent van de basisscholen de Koningsspelen dit jaar missen. De Richard Krajicek Foundation riep daarom gemeenten op de Koningsspelen zelf te organiseren. Hier hebben enkele gemeenten gehoor aan gegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden