De laatste diplomaat?

De Amerikaanse diplomaat Richard Holbrooke (1941-2010) was de grote architect van het vredesakkoord over Bosnië. Datzelfde huzarenstukje mislukte in Afghanistan, onder meer doordat hij president Obama niet meekreeg.

Op het Afghaanse slagveld zijn vele reputaties gesneuveld. Het lukte de Britten niet het land te pacificeren, de Russen niet, en ook de Amerikanen bijten er hun tanden al vijftien jaar op stuk. Zelfs hun allerbeste diplomaat, Richard Holbrooke, zag zijn vredespogingen stranden.

Dat lag aan Afghanistan, misschien een beetje aan Holbrooke, maar vooral ook aan de tijd waarin we leven - althans, dat is de conclusie die je kunt trekken uit 'The Diplomat', waarin David Holbrooke zijn in 2010 overleden vader portretteert. Dit is een tijd waarin diplomatie niet meer op waarde wordt geschat, zegt een van de sprekers in de documentaire. Het is iets voor watjes geworden.

Maar Holbrooke was geen watje, eerder een lastpak met een hoop charisma. Als vader en echtgenoot was hij vooral afwezig (lees: egoïstisch). In zijn werk lag zijn passie, en Holbrookes persoonlijkheid - zijn eigengereidheid, eenkennigheid, charme - was er geschikt voor. "Hij had zijn eigen energieveld", vertelt Hillary Clinton in de documentaire, een van de reeks prominente Amerikanen die aan het woord komt. "Hij had statuur", zegt ook journalist Joe Klein, die Holbrooke leerde kennen begin jaren zeventig, toen die net dertig was en al een tijdje op het Witte Huis werkte nadat hij zijn carrière was begonnen in Vietnam. "Hij was toen al legendarisch."

Holbrookes hoogtepunt kwam later, in de jaren negentig, toen hij met zijn flamboyante en gedurfde aanpak de strijdende partijen in Bosnië aan tafel kreeg. Onder zijn leiding werd er in Dayton, Ohio een ingewikkeld vredesplan in elkaar gedraaid, waar iedereen zijn handtekening onder zette. Het plan houdt twintig jaar later nog steeds stand, in Bosnië werd niet meer gevochten.

undefined

Pragmatische aanpak

Het geheim van Dayton zat 'm in de pragmatische aanpak. Voor Holbrooke was het duidelijk dat de (Bosnische) Serviërs de boosdoeners waren in het conflict, maar dat weerhield hem er niet van een deal met de Servische president Milosevic te sluiten. De huidige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry zegt in de documentaire: "Holbrooke wilde geen beleid dat was gebaseerd op ideologie."

Na 11 september 2001 en onder George W. Bush was zo'n pragmatische aanpak uit den boze. Zelden was Amerikaans beleid zo ideologisch geladen als onder deze president - de Amerikanen gingen naar Afghanistan en later naar Irak om er democratie en vrijheid te brengen. De vijand was de vijand, wie niet voor Bush was, was tegen hem.

De erfenis van die houding trof Holbrooke aan toen hij onder Obama speciaal gezant voor Afghanistan werd. Zijn assistent Vali Nasr vertelt hoe Holbrooke met zijn pogingen om verzoening met de Taliban te zoeken, een groot taboe doorbrak.

Maar Holbrooke kon niet rekenen op veel enthousiasme, het leger had het roer in handen in Afghanistan en was niet van plan het los te laten. De generaals zorgden ervoor dat Obama besloot tot een 'surge', het sturen van meer soldaten om de Taliban te verslaan. Holbrooke was het er niet mee eens: "De militairen dicteren de politieke strategie, en dat zou niet zo moeten zijn", sprak hij in op de dictafoon die als dagboek fungeerde. Zijn grootste frustratie was dat hij niet slaagde het oor van Obama te vinden. Dat was óók een gevolg van botsende persoonlijkheden, stelt journalist Joe Klein vast: Holbrooke had zijn ego en zijn charme, maar de president was er niet gevoelig voor.

Holbrookes invloed nam af. In de week dat hij overleed had hij een afspraak met Obama, maar het kwam er niet van. Het doet New York Times-columnist Roger Cohen verzuchten dat Holbrooke de laatste in zijn soort was. "Diplomatie wordt tegenwoordig gezien als iets softs. Terwijl het de enige manier is om een oorlog te beëindigen, vrede te verspreiden, kinderen een toekomst te geven. Hij geloofde daarin."

Dat is de conclusie van de documentaire, maar die is misschien te pessimistisch. Als er íemand in de voetsporen van Holbrooke is getreden, is het wel John Kerry, die onvermoeibaar de wereld afreist op zoek naar diplomatieke overeenkomsten - ook met ideologische tegenstanders. In Syrië doet hij dat nu, én in Afghanistan. Bij de nieuwste ronde vredesbesprekingen zijn ook de Taliban uitgenodigd.

THE DIPLOMAT

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden