De laatste dagen

Met een zeker ongeloof stonden we allen weer buiten - de advocaten, de verdediger, de mensen van de pers, het handjevol toeschouwers. Het was drie uur in de middag, en zojuist had de rechtbank in München per besluit een einde gemaakt aan de termijn waarop in het proces tegen Ivan Demjanjuk nog bewijzen of tegenbewijzen konden worden aangevoerd. Bij de eerstvolgende zitting kon de officier met zijn requisitoir beginnen.

Dat was het dus.

Het ongeloof gold vooral de wijze waarop het, na bijna zestien maanden, tot deze afronding kwam. In de ochtend had het hof nog eens zestig nieuwe verweerschriften en verzoeken van de verdediging in samengevatte vorm voorgelezen - en ze nog diezelfde middag in hoog tempo verworpen en afgehamerd. Eén verklaring nog had het hof op verzoek van de verdediging voorgelezen, een bitter klein succesje voor advocaat Ulrich Busch. Het betrof een getuigenverklaring van Dov Freiberg, afgelegd in 1976. Freiberg, inmiddels overleden, verbleef van mei 1942 tot oktober 1943 als lid van een joods arbeidscommando in het vernietigingskamp Sobibor. Tot zijn taken behoorde het schoonmaken van de barakken waarin de Oekraïense bewakers waren ondergebracht - hij zei ze allemaal te hebben gekend. Freiberg verklaarde zich de naam Demjanjuk niet te kunnen herinneren. Toen men hem een aantal foto's toonde, foto's zonder namen, twijfelde hij even bij een foto die erg leek op iemand die hij als bewaker gekend had, maar zeker wist hij het niet. Het bleek een foto van Demjanjuk.

Opnieuw dus geen eenduidigheid, maar Freibergs verklaring zou de laatste zijn in de reeks van getuigenverklaringen in dit proces. Alle andere aanvragen en verzoeken van de verdediging werden successievelijk en in recordtempo afgewezen - naar hun nummering liep het aantal naar de vijfhonderd.

Ruim honderd van die aanvragen bevatten, stelde het hof vast, niet eens een vraag en nog eens honderd anderen vroegen om iets dat al in de loop van het proces behandeld was geweest of als bewijs was ingevoerd. Talloze andere ontbeerden een verbinding met een mogelijk bewijs, of stoelden alleen maar op loze beweringen.

Een lange terechtwijzing aan de verdediging, zo eindigde deze fase van het proces, en zelfs toen Busch om drie weken extra tijd vroeg om zich op het commentaar van het hof te beraden en correcties in zijn aanvragen aan te brengen, kreeg hij het lid op de neus: het hof accepteerde geen oprekking meer van deze procesfase.

De middag culmineerde in een heftige ruzie tussen Busch en rechter Lenz, omdat de laatste met een lachje de driftig notulerende vrouw van Busch had gadegeslagen. Busch ontplofte, maar ook Lenz liet zich niet onbetuigd zodat we twee furieus schreeuwende mannen zagen, geen van beiden meer verstaanbaar, alle in maanden opgekropte woede stroomde uit hen. Totdat de voorzitter ingreep.

Zo stonden we dus buiten, een beetje daas, in het besef dat de laatste dagen waren aangebroken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden