De kwetsbaarheid van een onzekere adolescente

Katja Herbers als Frÿulein Else. (FOTO SANNE PEPER)

‘Früulein Else’ van Arthur Schnitzler door Compagnietheater o.r.v. Theu Boermans; t/m 13-2 in Compagnietheater te Amsterdam; inl/res: 020-5205320 of www.compagnietheater.nl

Het is een onmogelijk dilemma. Moet zij zichzelf verkopen aan een oude, vermogende vriend van haar ouders om zo haar vader voor een bankroet te behoeden? Of laat zij zelfrespect prevaleren boven de familie-eer? Else is nog te jong en onzeker om daarin een waardige houding te vinden en draait van de zenuwen volstrekt door.

In ‘Früulein Else’ (1924), oorspronkelijk een novelle, schetst de Oostenrijkse schrijver Arthur Schnitzler een venijnig portret van de dubbele seksuele moraal in het Wenen van zijn tijd. Alleen al het bedenkelijke feit dat de moeder van Else, zonder het met zoveel woorden te zeggen, wel degelijk in haar expresbrief laat doorschemeren, dat het niet uitmaakt hóe, áls zij die enorme geldlening maar lospeutert.

Fatsoen en decorum krijgen een wat ranzige bijsmaak als het alleen om de buitenkant gaat. In de bewerking en regie van Theu Boermans blijft die wat decadente context verrassend genoeg echter goeddeels buiten beeld. In deze voorstelling staat juist de kwetsbaarheid van een adolescente centraal.

Hoe doe je dat, als je jezelf al erg volwassen vindt en je ondertussen nog geen raad weet met je seksuele gevoelens? Bij de tennisbaan en in de hotellounge kom je daar nog wel uit, maar als zo’n ouwe viespeuk in ruil voor een gulle cheque jouw naaktheid een kwartier lang wil bewonderen, wordt dat lastiger. Zeker als thuis je geen bescherming biedt.

Boermans geeft de monologue intérieur een eigentijdsere kleur door deze heel open op het publiek te laten spelen. Niet het contrast tussen gedrag en gemoed, maar de extreme stemmingswisselingen van Else worden daardoor aangescherpt. Dat accentueert des te sterker haar hulpeloosheid. Alle mededogen ten spijt zal zij er immers zelf uit moeten zien te komen.

Met geraffineerde toneeltrucs wordt terloops gesuggereerd, dat deze Else een dubbelspel speelt om aandacht te genereren. Nerveus wachten bijvoorbeeld op een expresbrief, die zij allang heeft en kent, en als de foef niet lukt hem dan zomaar ongezien uit haar tennisrokje halen.

Katja Herbers heeft al de bij haar personage passende meisjesachtige uitstraling en gestalte, maar maakt indruk met wat zij daarmee doet. Als een jong veulen wat onhandig wiebelend en intussen razendsnel schakelend tussen uitersten als schroom en koketterie, dweepzucht, ernst en nonchalance laat zij even speels als geleidelijk nervositeit overgaan in een zichzelf opzwepende hysterie. Dat Elses zelfmoord eerder een impulsieve actie dan een wanhoopsdaad is, doet Herbers je met een lichte huiver beseffen. Als exempel van vaker lichtzinnig begonnen adolescentendramas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden