De kust heeft buik vol van Kenia

Kustbewoners langs de Indische Oceaan zijn hun achtergestelde positie zat. Een groep die zichzelf de Mombasa Republikeinse Raad (MRC) noemt, eist in de aanloop naar de verkiezingen, afscheiding van de rest van het land.

Tot zover het oog reikt zijn de heuvels bedekt met verdord gras en eindeloos veel boomstronken. Roest vreet gaten in de golfplaten daken van huisjes. Kinderen spelen op blote voeten terwijl hun moeders aan de lange weg beginnen om drinkwater te halen uit een bron. Kinango, zestig kilometer van de Keniaanse havenstad Mombasa, oogt op z'n zachtst gezegd troosteloos arm.

"Omdat onze kinderen ver moeten lopen voor onderwijs, zijn we zelf begonnen met het bouwen van een school. Maar we zijn niet verder gekomen dan twee onafgebouwde lokaaltjes, toen was het geld op", klaagt Harrison Hyawa. De jongeman behaalde jaren geleden zijn diploma van de middelbare school en wil verder leren maar er is geen geld. "Onze parlementaire vertegenwoordiger die een fonds beheert voor dit soort projecten als het bouwen van scholen, reageert niet op het verzoek om financiële hulp."

Hyawa moet helpen de familie te onderhouden en maakt houtskool, zoals de meeste mannen in de streek.

"We hebben al twee jaar geen regen gehad en dus ook geen oogst. Al die bomen omhakken helpt niet maar we moeten toch iets doen om aan geld te komen om eten te kopen", zegt Hyawa op verontschuldigende toon.

Hij gelooft dat zijn leven beter zou zijn als de regering in de hoofdstad Nairobi de inheemse bevolking in de kustregio gelijkwaardig zou behandelen aan de andere Kenianen. Net als veel andere oorspronkelijke bewoners van de kust voelt hij zich achtergesteld bij andere volken in Kenia. Hij heeft dan ook grote sympathie voor de Mombasa Republikeinse Raad (MRC), een organisatie die de kustregio wil afscheiden van de rest van het land. De autoriteiten beschuldigen de beweging van aanslagen en training voor een gewelddadige opstand. De MRC ontkent het gebruik van geweld en zegt alleen legale middelen te gebruiken om de afscheiding te realiseren. In de laatste maanden zijn bij confrontaties in Mombasa en andere plaatsen langs de kust tientallen mensen om het leven gekomen.

Niet alle inheemse kustbewoners willen afscheiding maar kunnen zich wel vinden in de grieven die de MRC aangeeft als reden voor de onafhankelijkheidseis. Leidinggevende functies in de regio gaan grotendeels naar mensen die van elders komen. Het is niet veel anders gesteld met banen in de bruisende toeristenindustrie.

De grootste woede heerst echter over landbezit. Zo'n 60 procent van de grond langs de kust is eigendom van Kenianen uit de rest van het land of van afwezige buitenlanders uit het Midden-Oosten en Europa. De schuld van die scheefgegroeide situatie zoekt de MRC in de prekoloniale geschiedenis. De kust was tot de komst van de kolonisten eigendom van de sultan van Zanzibar, een eiland dat tegenwoordig deel uitmaakt van Tanzania. Arabische handelaren hadden het voor het zeggen langs de kust tot in 1890 een brede strook van 19 kilometer Brits protectoraat werd en landbezit het privilege van blanke kolonisten. De rest van Kenia werd later een Britse kolonie.

Bij de onafhankelijkheid in 1963 werd de kuststrook bij Kenia gevoegd. Alle drie opeenvolgende Keniaanse presidenten bezitten enorme lappen van de beste grond langs de kust waarop meestal dure hotels staan. Hun regeringen deden echter weinig of niets aan de ontwikkeling van de regio en de inheemse bevolking.

"Onze politici komen niet voor ons op. Als we ze eenmaal gekozen hebben, zie je ze niet meer terug tot de volgende verkiezingscampagne", concludeert Hyawa. Hij gaat gehoor geven aan de oproep van de MRC om de verkiezingen volgend jaar maart te boycotten. "Waarom stemmen op een regering die ons uitbuit en niets voor ons doet?" Hij zwijgt even en mompelt dan de MRC-leuze voor onafhankelijhheid: Pwani si Kenya oftewel 'de kust is niet Kenia'.

Van het erf van een ander huis langs de hobbelige, ongeasfalteerde weg door Kinango, klinkt vrolijk gezang en gelach. Vrouwen zitten op een oude autoband terwijl een groepje mannen op krukjes een troebel drankje met een rietje drinken. De palmwijn heeft bijna direct effect. Al na een paar teugen staan de mannen wankel op de been en lallen er lustig op los.

"Ze willen de ellende vergeten waarin we leven", zegt Mwanaharusi Ali. "Ik brouw de alcohol voor wat extra inkomsten want mijn man verdient niet genoeg voor ons gezin. Ik voel verwantschap met de MRC maar wil geen onafhankelijkheid. Die eis brengt alleen maar bloedvergieten mee. De regering zal nooit toestaan dat ze de toegang naar zee kwijtraakt."

De kustbewoners zijn gemarginaliseerd net als tal van andere volken in Kenia. Maar geen van die stammen woont op een goudmijn zoals de kustbewoners. Mombasa is het centrum van de toeristenindustrie langs de kust van de Indische Oceaan. Jaarlijks vermaken honderdduizenden bezoekers zich op de witte stranden en in het azuurblauwe water. Mombasa is bovendien de belangrijkste haven van Oost-Afrika. Het is de aanvoerroute voor Kenia en voor zes andere landen in de regio. Oneindige rijen vrachtwagens kruipen over tweebaanswegen die Mombasa met omliggende landen verbinden.

"De kust lijdt nu al onder het geweld. Investeerders en toeristen worden huiverig", meent Najib Balala, parlementslid en voormalig minister van toerisme. Zijn woorden lijken bevestigd te worden door het grotendeels ontbreken van buitenlanders in het straatbeeld van de stad.

Balala heeft niets op met de roep om afscheiding van de MRC maar heeft wel begrip voor de grieven van de raad. "De regering heeft ondanks beloften nooit iets gedaan aan de ontwikkeling van de kust. Tien jaar geleden toen ik namens de kustbewoners president Mwai Kibaki aan de macht hielp te komen, werden nieuwe en bredere wegen beloofd. Geen belofte is ingelost. Zo'n 80 procent van de raad van bestuur van de haven bestaat uit Kikuyu, een volk dat zijn thuisbasis heeft in centraal Kenia en waar ook de president toe behoort."

De MRC werd eerder deze eeuw opgericht. De meeste leiders komen voort uit andere bewegingen die al opkwamen voor de rechten van de kustbevolking. In 2010 werd de raad verboden door de overheid, maar een rechtbank maakte dat verbod ongedaan. Dat viel in slechte aarde bij de regering die in hoger beroep ging. Boze tongen beweren dat de overheid zelf achter de bloedige acties zit die uit naam van de MRC worden uitgevoerd om zo de organisatie te kunnen verbieden.

"Wij bewandelen de juridische weg om ons doel te bereiken. Iedereen die geweld gebruikt onder onze naam, probeert ons kapot te maken en maakt geen deel uit van de raad", bezweert Isaac Mbui, leider van de jongerenafdeling van de MRC. Hij ontkent dat groepen jongeren militaire trainingen ondergaan zoals de politie beweert.

De voormalige discjockey zegt zelf ook de achterstelling van de kustbewoners te ervaren. "Als ik in een van de hotels of nachtclubs langs de kust solliciteerde op een baan als deejay, trok ik altijd aan het kortste eind. Er werden altijd discjockeys aangenomen uit het binnenland."

De grote groep Kenianen die niet uit de kustregio komt, maar er wel al lang woont en werkt, maakt zich zorgen over de situatie. Deze Kenianen vrezen dat de MRC hen wil verjagen. Mbui ontkent. "Iedereen die hier woont en werkt, moet blijven. We willen een referendum houden aan de kust over afscheiding. Daar moet iedere bewoner aan mee kunnen doen, maar de overheid moet geen mensen naar de kust vervoeren om de uitslag te beïnvloeden."

Leiders van de MRC worden om de haverklap gearresteerd. Meestal staan ze weer snel op straat omdat borgsommen van soms tienduizend euro worden betaald. Het is nauwelijks mogelijk dat de leden van de MRC dit soort bedragen geregeld bijeen kunnen brengen, omdat de aanhang van de organisatie vooral bestaat uit de armsten langs de kust. Wie die borgsommen betaalt, blijft vooralsnog een raadsel.

Khalef Khalifa van Muhuri, een islamitische mensenrechtenorganisatie, is vaak gearresteerd omdat hij voor de rechten van de kustbewoners pleitte. Hij maakt zich vooral sterk voor de moslims, die langs de kust in de meerderheid zijn. Khalef Khalifa vermoedt dat politici achter de chaos zitten. "Waarom zou anders juist nu, in aanloop naar de verkiezingen, de vlam in de pan slaan? Ik maak me grote zorgen over de komende maanden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden