De kunstenaar is geen fabriek

Steek het in je reet, flikker'. Of eigenlijk: 'shove it up your ass, you faggot'. Natuurlijk is dat een provocatie. Invoelbaar ook, voor mij, en dat komt waarschijnlijk doordat ik als kunstenaar zo nu en dan in de clinch kan liggen met opdrachtgevers. Het hoort namelijk bij mijn vak om soms zeer onvoorspelbare dingen te doen. Onvoorspelbare dingen worden doorgaans als 'spannend' gezien wanneer ze elders plaatsvinden. Maar als mensen zélf opdrachtgever worden en de kunstenaar iets onvoorspelbaars doet, dan schrikt men daar vaak zo erg van dat het gevolg is: Stuiptrekkingen die heel hard NEE roepen.

Ik probeer dit veel voorkomende fenomeen doorgaans al in het beginstadium te temperen. In eerste instantie door dit proces te bespreken: "U zegt wel dat u iets spectaculairs wilt, maar hoogstwaarschijnlijk vindt u het doodeng wanneer het écht interessant wordt. Slaap er dus een paar nachten over."

Wanneer een opdrachtgever na deze gevraagde nachten nog steeds denkt dat de samenwerking een goed plan is, eis ik zijn/haar vertrouwen in de vorm van absolute autonomie in mijn werkproces.

Maar goed. Dat ben ik. Nu de kunstenaar Danh Vo. De korte samenvatting is dat kunstverzamelaar Bert Kreuk met hem heeft overlegd dat hij een kunstwerk zou maken dat getoond zou worden in het Gemeentemuseum in Den Haag als deel van een tentoonstelling waar Bert Kreuk een deel van zijn kunstverzameling liet zien. Na een ontmoeting en een ruim jaar aan emailwisselingen tussen kunstenaar, galerie en Bert, waarin werd omschreven hoe dat werk er ongeveer uit zou zien en hoe het de zaal zou vullen, en een prijsafspraak werd gemaakt over het werk (Bert zou het kopen voor $350.000), werd een paar dagen voor de opening het werk bij het museum geleverd.

Dit was echter een heel ander werk. Veel kleiner ook, zonder beschrijving en met een bruikleencontract, geen verkooppapieren.

In eerste instantie ben ik gauw geneigd om te denken dat een kunstenaar natúúrlijk volledig in zijn recht staat wanneer hij met een werk komt dat anders is dan zijn opdrachtgever verwacht. Dat noemen we namelijk artistieke vrijheid. In dit geval is het anders.

In de periode van het contact zijn de prijzen van het werk van Danh Vo vele malen over de kop gegaan. Het werk dat hij voor Bert zou maken, heeft hij volgens Bert wel degelijk gemaakt, maar in die tussentijd voor veel meer geld kunnen verkopen aan een verzamelaar in Zuid Amerika. En dat is lullig, want Bert en Danh hadden een afspraak en als een paar dagen voor de opening ineens iets heel anders, veel kleiners wordt geleverd, gaat dat ten koste van een tentoonstelling.

Er ontstaat een conflict. Danh Vo ontkent dat de afspraak over de aankoop van dit zaalvullende werk tussen hem en Bert bestaat en weigert op een gegeven moment nog te communiceren. Bert laat op zijn beurt beslag leggen op het kleine, wél geleverde werk en de boel escaleert. De zaak komt voor de rechter, de rechter stelt Bert in het gelijk en dwingt Danh Vo alsnog een 'indrukwekkend kunstwerk' te maken.

En hier wordt het voor mij, als kunstenaar, lastig. Ik vind dat Bert terecht zegt dat afspraak, afspraak is. Er zijn ook voldoende getuigen en emails die deze afspraak bevestigen. Echter, de reactie van Danh Vo is voor mij óók invoelbaar.

Zijn voorstel voor een 'indrukwekkend kunstwerk' is een quote uit de film 'The Exorcist', 'Shove it up your ass, you faggot', uitgevoerd in kleur en lettertype naar keuze. Vooral dat laatste, dat Bert mag kiezen hoe dit uitschelden eruit mag zien, bevestigt dat híj dat indrukwekkende kunstwerk van Danh in zijn reet mag stoppen. Waarom dat invoelbaar is? Omdat de kunstenaar geen fabriek is. Omdat kunst emotie is. En ook al heeft Dhan zich duidelijk niet aan zijn afspraak gehouden, hij voelt logischerwijs weinig sympathie voor de man die hem voor de rechter sleepte. Dit 'kunstwerk' komt waarschijnlijk uit het diepste van zijn tenen.

De reactie van Bert op dit voorstel van Danh: 'Laat het kunstwerk maar zitten, schenk die $350.000 aan een goed doel, dan leg ik datzelfde bedrag er nog eens bovenop.'

Een fantastisch aanbod, lijkt me. Maar stiekem hoop ik toch op een meesterzet, met een meesterwerk als uitkomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden