De kunsten worstelen met aderlating

Raad brengt voorlopig rapport uit: Kunstenaars zitten niet bij de pakken neer, maar bezuinigingen slaan hard toe

Helemaal op de schop hoeft het cultuurbeleid niet, vindt de Raad voor Cultuur. Maar de overheid zal veel meer moeten inspelen op de nieuwe trends die zich in de cultuursector aftekenen. Voor de toekomst van de sector is het van groot belang dat bijvoorbeeld de subsidieregels flexibeler worden. Nu belemmeren ze allerlei nieuwe initiatieven voor samenwerking in de kunstsector.

Zes nieuwe trends signaleert de Raad voor Cultuur, de belangrijkste adviseur van de regering voor het cultuurbeleid, in zijn gisteren verschenen Cultuurverkenning. De raad loopt ermee vooruit op zijn advies over de hoofdlijnen van het cultuurbeleid in de periode 2017-2020. Door er nu al over in debat te gaan, verwacht de raad in het voorjaar van 2015 met beter doortimmerde voorstellen te kunnen komen.

'Door de oogharen bekeken' staat de culturele sector nog 'fier' overeind, constateert de raad. Ook al hebben de crisis en bezuinigingen flink huisgehouden. Maar kunstenaars zijn niet bij de pakken gaan neerzitten en doen er vaak van alles bij naast hun artistieke werk. Culturele instellingen zijn efficiënter gaan werken en op zoek gegaan naar nieuw publiek en nieuwe partners om mee samen te werken. Nederland scoort boven het Europese gemiddelde als het gaat om bezoek aan podiumkunsten en musea. Toch is dat geen garantie voor de toekomst, schrijft de raad. "Zoals bij een brug of gebouw aan de buitenkant niet te zien is hoe sterk de constructie nog is, zo is er van een afstand niet te zien dat het cultuurbeleid voor fundamentele veranderingen staat."

De culturele sector heeft momenteel iets weg van een januskop, constateert algemeen secretaris Jeroen Bartelse. Aan de ene kant zijn er positieve ontwikkelingen, maar er is ook een keerzijde. Het aanbod aan kunst is nog steeds groot en divers, maar of dat zo blijft, is de vraag. Vanaf 2014 geven de overheden gezamenlijk een half miljard euro minder uit aan kunst en cultuur dan in 2011. De verwachting was dat er andere geldbronnen aangeboord zouden kunnen worden. Maar de forse financiële hap uit de sector wordt daardoor zeker nog niet gecompenseerd. Dat zal in de toekomst niet veranderen, vreest de raad. De trend is dat sponsoring van kunst en cultuur afneemt en dat de samenwerking tussen bedrijfsleven en kunstinstellingen complexer wordt. Ook de particuliere giften worden minder, al lijken mecenaat en crowdfunding wel iets te groeien. Bartelse: "Het beeld over private financiering allerminst positief."

Aandacht vraagt de raad ook voor de problemen van de canonieke kunsten: de symfonie-orkesten en traditionele toneel- en dansgezelschappen. Dit deel van de kunsten waarop het overheidsbeleid zich het meest richt, verliest terrein door de vergrijzing en het niet bereiken van nieuw publiek. Ook de versnippering in de talentontwikkeling baart de raad zorgen. Er ligt veel nadruk op nieuw talent, maar dat gaat ten koste van de kansen om door te groeien. "Het nieuwe kan daardoor de vijand worden van het betere."

Waarop meer moet worden ingespeeld

Stad als thuisbasis

Verstedelijking en globalisering zetten door. Voor culturele instellingen is de stad de thuisbasis en de wereld het speelveld, constateert de raad. Steden profileren zich steeds vaker met cultuur. Niet alleen grote steden als Rotterdam (architectuurstad) en Utrecht (TivoliVredenburg), maar ook middelgrote steden als Dordrecht (Dordrechts Museum). Culturele instellingen spelen daarop in. Ze maken producties die betrekking hebben op de stad en regio. Zo werkt het Zuidelijk Toneel aan een voorstelling over de geschiedenis van Philips. Het cultuurbeleid anticipeert daar volgens de raad nog amper op.

Stille armoede

Steeds meer mensen in de culturele sector gaan noodgedwongen als zzp'er aan de slag. De raad prijst de veerkracht van kunstenaars die hun artistieke werk steeds vaker met andere bezigheden combineren of op zoek naar publiek letterlijk de straat op gaan met hun kunst. Zo exposeerde het kunstenaarscollectief Call of the Mall afgelopen zomer zijn kunstwerken in het winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht. Achter dat maatschappelijke engagement gaan wel een stijgende verborgen werkloosheid en onderbetaling schuil. Bartelse: "Er is veel stille armoede onder kunstenaars." Zo verdient meer dan de helft van de acteurs minder dan 12.000 euro per jaar.

Digitalisering

De oprukkende digitalisering heeft grote invloed op de cultuursector. De voordelen zijn vaak groot. Het maakproces is eenvoudiger en goedkoper, de distributie flexibeler en via vele kanalen mogelijk. Nog nooit waren de mogelijkheden om kunst te consumeren zo groot. Via Google kunnen we virtueel en meestal gratis door musea wandelen. Via YouTube of live streams concerten van Lady Gaga of het Concertgebouworkest 'bijwonen'. Maar voor kunstenaars en culturele instellingen leidt het ook tot een vaak moeizame zoektocht naar nieuwe verdienmodellen. De overheid is terughoudend, constateert de raad, als het gaat om de ontwikkeling van nieuwe vormen van financiering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden