De kuifleeuwerik is bijna verdwenen

Van 5000 broedpaartjes eind jaren zeventig, naar nog slechts 100: de kuifleeuwerik in Nederland weet wat kelderen is.

In de vroege jaren negentig waren de toen nog resterende 450 koppeltjes geconcentreerd rond de Hollandse kustplaatsen en de Peel. Anno 2000 lijken ook deze laatste bolwerken te vallen.

Het 17 centimeter grote vogeltje zal voor velen geen onbekende zijn. De kuifleeuwerik is verre van schuw en is vooral te vinden in de buurt van mensen. De vogel kwam kort geleden zelfs in steden als Amsterdam en Den Haag voor.

Typisch Nederlands is de kuifleeuwerik niet. De soort is van origine een bewoner van de droge Aziatische steppe. Via Zuid-Europa bereikte de kuifleeuwerik vervolgens het noordwesten van het continent.

Wanneer de soort zich in Nederland vestigde, is niet geheel duidelijk. Vanaf het einde van de 19de eeuw nam de vogel in geheel West-Europa toe en behoorde de vogel al snel tot de algemene soorten.

Het is ook niet bekend wanneer achteruitgang van de soort inzette. Vermoed wordt dat de soort in Nederland tijdens de tellingen van de jaren '70 al over zijn hoogtepunt heen was. Toch ging het toen nog altijd om 3000 tot 5000 broedparen. Daarna ging het snel. In de tweede helft van de jaren '80 dook het aantal omlaag naar maximaal 2000 broedparen, terwijl er in 1991 naar schatting nog maar 450 paartjes broedende kuifleeuweriken broeden.

De vogelonderzoekvereniging Sovon werkt aan een broedvogelatlas voor Nederland. Coördinator Jan-Willem Vergeer is derhalve goed op de hoogte van de achteruitgang.

,,Als ik bestanden over de kuifleeuwerik opvraag, zie ik de kaart van Nederland rood uitslaan. Dat betekent dat de vogel op de meeste plaatsen is verdwenen. De inventarisatie is nog niet afgerond, maar als je naar de trend kijkt, is 150 broedparen het absolute plafond voor Nederland. En dan ben ik heel optimistisch.''

Niet lang geleden was de kuifleeuwerik in Katwijk en Noordwijk een veel voorkomende vogel. Vooral op de boulevards, maar ook in de nieuwbouwwijken was het dier te zien. Katwijk telde midden jaren tachtig 10 broedparen en de Noordwijkse populatie was tegen het einde van dat decennium wellicht de meest stabiele van Nederland. Daar werd het aantal paartjes op maximaal 22 geschat.

Inmiddels zijn ook hier de meeste kuifleeuweriken gevlogen. In Noordwijk broedt op dit moment nog één paartje en is er misschien nóg een nest.

De Katwijkse populatie leek rond 1996 te blijven hangen op vier broedparen. ,,Sindsdien is er ieder jaar een paartje afgegaan. Als ze dit jaar al in Katwijk broeden, dan zitten ze in de Zeereep, een soort duinstrook langs de kust'', zegt plaatselijk vogelkenner René van Rossum.

Elders in het land is het niet veel beter. Alleen in het Drentse Emmen en het Noordbrabantse Veldhoven zijn er bij Sovon in de voorbije jaren meer dan drie territoria gemeld.

De soort verdwijnt niet alleen in Nederland. Ook in andere landen die in het Noordwesten van het Europese verspreidingsgebied liggen, gaat de soort achteruit. Het lijkt erop dat de soort zich aan het terugtrekken is naar de kern van zijn verspreidingsgebied. Maar volgens Vogelbescherming Nederland gaat het ook in het zuiden van Europa minder, al is de kuifleeuwerik er nog redelijk algemeen.

In Nederland zijn er inmiddels diverse theorieën op het verdwijnen van de soort losgelaten. Kleine klimatologische veranderingen zouden de vogel de das om gedaan hebben en de recreatiedruk zou in sommige gebieden te hoog zijn.

Meer voor de hand ligt het idee dat de gebieden in Nederland waar de kuifleeuwerik het liefst voorkomt, schaarser worden. Grote stukken braakliggend terrein met de nodige rommelhoeken waren voor de Nederlandse kuifleeuwerik een substituut voor de steppe waar de vogel oorspronkelijk vandaan komt. Er worden nog steeds nieuwbouwwijken aangelegd, maar dat gaat sneller en netter dan ooit tevoren.

Goede natuurbescherming kan de kuifleeuwerik niet redden. Vogelbescherming Nederland acht het dan ook onmogelijk om een goed hulpproject voor de kuifleeuwerik op te zetten.

Alles wijst erop dat Nederland over een jaar of tien een broedvogel armer is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden