’De krant blijft hetzelfde’

Willem Schoonen: 49 jaar, na 22 jaar vergroeid met Trouw, hardwerkend, veelzijdig en bescheiden. In het woelige medialandschap wil hij de krant rust en stabiliteit geven. Vanaf maandag is hij de hoofdredacteur van Trouw.

Willem Schoonen was net een dag minder gaan werken, omdat hij geen vijftiger met een hartkwaal wilde worden. Na zes intensieve jaren als chef Verdieping probeerde hij als chef Economie regelmatig de dag te beginnen met een half uurtje hardlopen en de dag te eindigen aan tafel bij zijn gezin. De vrije dag was voor Onderzoek Nederland, een gespecialiseerde nieuwsbrief over geldstromen in wetenschappelijk onderzoek. Samen met een Britse collega heeft Schoonen die opgezet tijdens zijn correspondentschap in Brussel.

Toen Trouw een nieuwe hoofdredacteur zocht, klonk al snel de naam van Willem Schoonen, maar hij nam zitting in de sollicitatiecommissie. Na bijna een half jaar zoeken nam de druk toe om zich beschikbaar te stellen. „In de sollicitatieprocedure waren we te vaak op dood spoor geraakt. Als je dan gevraagd wordt te solliciteren, ga je er anders over denken. Toen ik het voor mezelf op papier zette, was de conclusie: dit zou weleens heel leuk kunnen zijn. Ik heb zeker niet alleen uit plichtsbesef ja gezegd. Het is echt een fantastische baan.”

Gaat de krant er vanaf maandag anders uitzien?

„Nee. Frits van Exter heeft de krant in een uitstekende vorm achtergelaten. In de afgelopen jaren zijn we een krant gaan maken die past bij de tijdgeest. We hebben aandacht voor de onderwerpen die er voor mensen toe doen en we hebben met de Verdieping, de perfecte formule van een achtergrondkatern dat dagelijks verschijnt. Het beste voorbeeld is de krant die de dag na 11 september 2001 uitkwam. De Verdieping werd die middag om half 4 ontruimd en vervolgens toch nog aan de terroristische aanslag gewijd. Het Volkskrant magazine van die week ging over Russisch gas, dat was namelijk al van tevoren gemaakt.

„De invulling van onze formule kan nog beter en dat we het sinds vorig jaar met minder mensen moeten doen is vervelend. We zijn niet altijd alert genoeg. Dat we niet vooroplopen in de waan van de dag is onze kracht, maar tegelijk een zwakte. Maar de formule zelf staat als een huis. Wij kunnen elke dag zeggen: dit vinden we echt belangrijk.

„Ook inhoudelijk zijn er onder Van Exter essentiële veranderingen geweest. We zijn gelukkig definitief verlost van het krampachtige gedoe over onze christelijke signatuur. De ’kerkpagina’, zoals die toen nog heette, is verbreed tot ’Religie & filosofie’. En deze brede levensbeschouwelijke blik is in alle kolommen van de krant doorgedrongen. Bijvoorbeeld als we het hebben over de vraag wat christelijk-sociaal beleid is. Daarin zijn we nu veel creatiever dan vroeger.

„In de mediawereld geldt dat je elk jaar iets moet veranderen, maar ik denk dat de redactie en de lezers nu toe zijn aan rust en stabiliteit. En ook de brief van de hoofdredacteur komt in september terug.”

Hoe komt een roomse jongen met een CPN-verleden eigenlijk bij Trouw terecht?

„Ik ging in Wageningen milieuhygiëne studeren. Behalve alle vakken om arbeidshygiënist te worden volgde ik ook andere colleges, over geschiedenis en economie. Ik vond alles leuk. Toen ik klaar was, wilde ik iets met schrijven gaan doen. Maar ik was altijd actief geweest in de studentenbeweging en wilde ook maatschappelijk actief blijven. Op zoek naar een politieke partij kwam je in die tijd nog de PSP, de PPR en de CPN tegen. Bij de PSP waren alleen maar studenten, de PPR vond ik te soft, de CPN vond ik de meest stevig georganiseerde partij. Daar koos ik voor. Ik werd in 1983 in Wageningen als vrijwilliger fractie-assistent van de drie partijen – het was aan de vooravond van GroenLinks. Toen werd ik gevraagd om voor de Waarheid te schrijven, ook als vrijwilliger, over de regio, over wetenschap, landbouw, milieu.

„Ik zat dik een jaar op de Amsterdamse redactie van de Waarheid toen ik in 1985 bij Trouw een betaalde baan kon krijgen. Ik was toen al uit de CPN gestapt vanwege de ruzies tussen de voorstanders van linkse samenwerking, zoals ik, en de harde communisten.”

Was het wennen, van de Waarheid naar Trouw?

„Dat was niet zo’n grote overgang als je zou denken. In sociale betrokkenheid, gedrevenheid en ergens voor staan leken de twee kranten op elkaar. De botsing tussen mijn roomse achtergrond en de protestantse wereld was groter. Het taalgebruik, de humor, ik begreep er niets van. De verwijzingen naar de bijbel, die lazen wij roomsen vroeger niet. Nu zat ik bij de redactie wetenschap, dus dat was een vrij onschuldige plek voor iemand met mijn achtergrond. Al kreeg ik, 22 jaar geleden, wel brieven over de evolutie, als er iets in de krant had gestaan over de leeftijd van de aarde.

„Mijn leermeester op de redactie was Bert Klei, die toen de beste columns van de krant schreef, drie keer per week, over lichte onderwerpen, ingebed in de protestantse cultuur. Hij zag meteen dat ik uit een rooms nest kwam. Ik ga nog elke maand bij hem koffie drinken. Hij is bijna 83, hij heeft Parkinson, het gaat niet goed met hem.”

Vroeger wilden journalisten scoren bij hun collega’s, nu bij de lezer. Het tabloidformaat is daar een voorbeeld van, maar ook de website met Trouw in de buurt, Schrijf! en Trouw Groen. Betekent de gerichtheid op lezers dat Trouw concessies doet aan de journalistieke formule?

„Voor de lezer is het belangrijk dat wij journalisten in de papieren krant de keuzes maken. Wij selecteren het nieuws en zorgen voor de duiding ervan. We moeten de papieren krant in die zin niet uit handen geven aan de lezer. We moeten ons duidelijke profiel bewaken.

„De voorkeuren van de lezer kun je wel op de site laten zien. Daar wil ik meer mee gaan doen. Op het gebied van onderwijs of gezondheidszorg is wel wat te bedenken. Bijvoorbeeld een link die scholen helpt bij de aanvraag van de financiering van voorzieningen. Een service aan schoolbesturen en onderwijsgevenden, waarvoor ze betalen.

„Met dergelijke activiteiten heb ik ervaring opgedaan bij Onderzoek Nederland. De Nederlandse versie van de nieuwsbrief over financiering van wetenschappelijk onderzoek gaat nu online.

„In de praktijk gebruikt een redacteur die over gezondheidszorg of onderwijs schrijft maar tien procent van de verkregen informatie voor een artikel. Als je meer podia bespeelt kun je meer informatie kwijt. Op de Idealensite probeert economieredacteur Han Koch in zijn blog ideeën uit. De reacties leveren stof op voor artikelen in de papieren krant.”

Nu zit er bij onderwijs en zorg wel genoeg geld, maar op het terrein van religie en filosofie, waar vele lezers in geïnteresseerd zijn, vraagt zakelijk succes misschien wat meer inspanning. Welke keuzes maakt de nieuwe hoofdredacteur dan? Toch maar geen activiteiten op dit gebied?

„Dat is een lastige. Het moet dan komen uit de samenwerking met andere organisaties. Die zijn jaloers op ons scherpe profiel, ons sterke merk.”

Omschrijf het huidige profiel van de krant eens?

„We zijn christelijk-sociaal, met veel aandacht voor sociale verhoudingen in Nederland en elders in de wereld. Ook als er in andere media voor die verhoudingen verder weinig aandacht is, blijven we erover schrijven. In de tijd dat de Muur viel waren andere kranten voornamelijk geïnteresseerd in de verhouding tussen Oost en West. Wij bleven ook schrijven over de Noord-Zuidverhouding, de tegenstelling tussen arm en rijk, ontwikkelingssamenwerking.

„Over de opkomst van het neoconservatisme heeft Trouw wel uitgebreid bericht, zo uitgebreid dat het leek alsof we ons ermee vereenzelvigden. Dat was misschien zo voor een deel van de redactie, maar niet voor de krant als geheel.”

De krant wordt steeds meer een onderneming. Ook de affaire met de Britse investeerder Apax maakte duidelijk hoe groot de commerciële druk is. Tast dat de drijfveren van de Trouw-redactie aan?

„We moeten als krant wel ons eigen geld verdienen, maar dat mag nooit ten koste gaan van de journalistieke formule.

„Vooropgesteld: het gaat goed, financieel gezien. Dat komt deels door de vervelende ingreep van vorig jaar, waarbij 25 collega’s vrijwillig zijn weggegaan. Het is een enorm voordeel dat we in de plus zitten.

„De commerciële poot en de redactie zijn naar elkaar toegegroeid. De noodzaak om geld te verdienen wordt nu redactiebreed gezien. Dat verdienen doen we via de site en via andere activiteiten zoals reizen of bijeenkomsten. Lezers willen wel betalen om naar Willem Breedveld te luisteren of met Henk van Halm de natuur in te gaan.

„In de papieren krant moeten we als redactie onze keuzes blijven maken. Trouw heeft een duidelijk profiel, daar moet je geen concessies aan doen. Je mag ook geen roofbouw op de redactie plegen voor commerciële projecten.”

Een hoofdredacteur is tegenwoordig meer ondernemer dan journalist. Is dat jammer?

„Toen ik klein was, wist ik dat ik in geen geval journalist wilde worden. Op het journaal zag ik wel eens een minister een vliegtuig uitstappen en dan doken er twintig journalisten bovenop hem. Dat leek me helemaal niks, ik zou vast altijd achteraan de rij staan.

„Maar die onrust en spanning, het is een cliché, maar daar raak je echt verslaafd aan. Iedere dag begin je met een lege pagina en aan het eind van de dag is die vol. Ik begrijp niet dat mensen een boek willen schrijven als je elke dag een nieuw verhaal kunt schrijven. Als hoofdredacteur laat ik dat achter. Daar staat tegenover dat de zakelijke ontwikkelingen mij ook een geweldige uitdaging lijken. Ik word een ondernemer, ja. Maar ik ga geen cd’tjes of dvd’tjes verkopen, ik blijf met een journalistieke blik kijken hoe we de krant kunnen versterken.”

Blijft de papieren krant bestaan?

„Het is een met emoties omgeven ding. De fysieke aanwezigheid van de krant die thuis op tafel ligt, is belangrijk. Het bladeren, het omslaan van het papier, dat blijft een ander gevoel dan het klikken met de muis. In de papieren krant komt ook informatie mee waar de lezer niet naar op zoek is en dat is een voordeel. Op een site over architectuur zie je dat bericht over het vmbo niet. In de papieren krant staan die berichten samen op een pagina.

„Die krant is en blijft schitterend. Bert Klei zei wel: Trouw is net het Concertgebouworkest. Musici gaan en musici komen, maar de klank blijft hetzelfde.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden