Klassiek & zo

De krachtige partituur van 'De materie' staat nog steeds overeind

Louis Andriessen.Beeld ANP

Altijd leuk! Historische verslagen en recensies lezen van opera's die bij hun tewaterlating kopje onder gingen, maar later uitgroeiden tot wereldwijde successen. 'Norma' was zo'n flop op de première-avond, net als 'Madama Butterfly' en 'Carmen'. 

Je kunt je verkneukelen aan de schrijvers van destijds die zich, onwetend van wat komen ging, zo overtuigend in hun ongelijk wentelden. De opera was uiteindelijk toch geen flop, maar de recensie zelf werd er eentje.

In die wetenschap zat ik woensdag bij 'De materie' van Louis Andriessen. Deze anti-opera werd in concertante vorm uitgevoerd in het Musiekgebouw aan 't IJ en vormde de start van het World Minimal Music Festival dat nog tot en met morgen duurt. Andriessens eerste werk in het genre waartoe hij zich zeer ambivalent verhoudt, ging op 1 juni 1989 in wereldpremière bij De Nationale Opera. Het was de openingsvoorstelling van het Holland Festival, live uitgezonden op televisie en bijgewoond door koningin Beatrix en prins Claus. Maximale exposure dus.

Snoeiharde klappen

Ik kan me er nog van alles van herinneren. Dat het vaak keihard was, dat er niks van de tekst te verstaan was (er was destijds nog geen boventiteling in het Muziektheater), dat de beeldtaal van regisseur, decor- en lichtontwerper Robert Wilson me weinig zei en dat het applaus lauw was geweest.

Maar bovenal herinner ik me dat ik iets te laat het theater binnenkwam, een volle blaas had, én middenin een rij zat. Andriessen laat 'De materie' beginnen met 144 snoeiharde orkestrale klappen die symbool staan voor het getimmer op de Hollandse scheepswerven in de 17de eeuw. Alle 144 klappen kwamen beukend op mijn volle blaas terecht.

De kritieken in de landelijke dagbladen waren nogal wisselend. Het meest negatief was de recensie in Het Parool. De kop luidde: 'Een studie in theatrale verveling'. De regie van Wilson werd 'hol en doorzichtig' genoemd. Voor de huidige muziekredacteur van die krant, een zelfverklaard Andriessen-fanaat, vast een horror om terug te lezen. Maar hij kan zijn voorgangers verkneukelend ongelijk geven, want 'De materie' leeft nog steeds. Met veel uitvoeringen internationaal.

Muy bueno

In februari zelfs in het Teatro Colón in Buenos Aires, een echt 19de-eeuws operatheater waaraan Andriessen zo'n rothekel heeft. Het zat er niet helemáál vol, hoorde ik van iemand die er bij was, maar de bijval was gul. De plaatselijke krant Clarín kent geen recensiesterren, maar gebruikte de aanbeveling: Muy bueno. 

Onlangs was 'De materie' te zien in de Ruhrtriennale en in New York, en daarvóór in heel veel andere muziekcentra. Volgens Andriessens uitgever Boosey & Hawkes zijn er ruim over de vijftig uitvoeringen wereldwijd geweest - van de hele 'Materie' of delen eruit. Meestal deel 2 (Hadewijch) of deel 3 (De Stijl). Dat maakt 'De materie' de vaakst gespeelde Nederlandse opera ooit.

Reinbert de Leeuw leidde veel van die uitvoeringen. Ook in het bomvolle Muziekgebouw stond hij er. Helemaal vlekkeloos verliep een en ander niet, maar Andriessen maakt het zijn musici dan ook erg lastig. Een gebeurtenis was het wel. De kracht van de partituur staat nog steeds overeind. Wat niet wil zeggen dat ik persoonlijk nu wél geraakt of meegesleurd werd door Andriessens goedgemaakte, maar vlerkerige kwajongensmuziek van de jaren tachtig. Zelfs niet met een lege blaas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden