Review

De kracht van Nazim is zijn liefde

Nazim Hikmet: Mensenlandschappen. Uit het Turks vertaald door Els Hansen, Ruud Keurentjes en Wim van den Munkhof. De Geus, Breda; 640 blz. - ¿ 95.

Wat heeft Nazim wat de andere Turkse dichters niet hebben? Geen dichter die zo vaak en bij elke gelegenheid geciteerd wordt al hij. En niemand houdt ook jaren na zijn dood de gemoederen nog zo bezig. Komt het door zijn verleden? Hij is immers als een 'vervloekte landverrader' in 1963 op Russische grond gestorven, ver van zijn vaderland. Een martelaarschap ligt voor de hand, maar Nazim heeft zich nooit als slachtoffer gezien. Daarvoor hield de grote dichter te veel van het leven, zijn mensen, en van zijn land met de ruige bergen en de blauwe zee. De kracht van Nazim is zijn liefde, zo groot en zo stormachtig dat het gewoon nooit verloren kan gaan. En die bijna niemand onberoerd laat.

Nazim Hikmet komt in 1902 in Saloniki ter wereld. Hij krijgt een goede opvoeding en raakte vertrouwd met de klassieke en Franse literatuur. Op zijn zestiende publiceert Nazim zijn eerste gedichten. De bezetting van Istanbul door de geallieerden grijpt hem erg aan. Met een vriend gaat hij naar Anatolië om mee te doen aan de verzetsbeweging onder leiding van Mustafa Kemal (Atatürk). In 1925 wordt hij wegens staatsgevaarlijke activiteiten veroordeeld tot vijftien jaar gevangenisstraf: zijn gedichten zouden het volk tot opstand aanmoedigen. Nazim vlucht naar Moskou.

Drie jaar later keert hij illegaal terug naar Turkije. Hij wordt opnieuw veroordeeld en krijgt dit keer twintig jaar. In de gevangenis werkt Nazim aan 'Mensenlandschappen'. Bij een amnestie in 1950 komt hij vrij. Nazim vreest voor zijn leven en vlucht terug naar Moskou. Hij sterft in heimwee naar zijn land.

De Nazim-haat in concervatieve kringen heeft lang geduurd. Vooral na de militaire coup in september 1980, als alles wat links verboden is, bestaat hij niet voor de regering. Zijn naam is taboe en wie zijn verboden werken wil lezen, moet dat in geheim doen. Inmiddels is de Turkse politiek wat soepeler geworden. Zijn werken staan nu in enkele staatsbibliotheken, liedjes waarvan de tekst van Nazim zijn, worden niet meer verboden. Toch zal het nog jaren duren eer zijn graf in Moskou overgeplaatst kan worden naar Turkse grond.

Liefhebbers van gedichten weten echter dat Nazim meer is dan een persoon met sympathie voor het communisme. Hij heeft de traditionele Turkse poëtica, waarin versregels centraal staat, achterwege gelaten en schrijft zonder poeha, 'regels'. Op een helder, ontroerende en directe manier schrijft Nazim over 'zijn' mensen, het dagelijkse leven in Turkije, de verschillende lagen van het volk en het leven in de gevangenis. Zijn gedichten zijn niet alleen bedoeld voor intellectuelen, ook arbeiders en boeren herkennen zichzelf tussen de regels door.

In zijn meesterwerk 'Mensenlandschappen' maakt de lezer op een wonderlijke manier kennis met de verschillende personages en hun achtergronden. Het hele verhaal gaat over de Turkse bevrijdingsoorlog. Nazim schreef dit epos in de gevangenis van Bursa: al luisterend naar de verhalen van zijn medegevangenen, zette hij hun geschiedenis om in poëzie. Hij werkte nog vele jaren aan zijn boek, dat hij nooit af zal maken.

De vertaling van 'Insan Manzaralari' is prachtig gedaan. Wie de Turkse versie heeft gelezen en zelfs enkele regels uit zijn hoofd kent, wordt al lezend telkens weer geraakt door emoties. Anatolië, haar mensen, het harde leven komen opeens heel dichtbij. Het leven die Nazim in zijn gedichten beschrijft is hard, maar vol liefde. Met als gevolg: een warm gevoel, een gelukzalige glimlach en kippenvel bij de lezer.

Liefhebbers van gedichten moeten zeker het boek lezen, als eerste kennismaking met de Turken en hun levens. Niemand anders dan Nazim kende immers zijn land en mensen zo goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden