De kracht achter Barack

Michelle Obama tijdens haar speech op 1 november bij de get-out-and-vote rally in Miami. Beeld REUTERS

Michelle Obama is als First Lady van de Verenigde Staten soms succesvoller dan haar echtgenoot. Een vrouw van het volk wilde ze de afgelopen vier jaar zijn en dat is ze geworden.

Toen een ex-collega van Michelle Obama haar jaren geleden vroeg wat ze het leukste vond aan campagne voeren voor haar echtgenoot Barack, antwoordde Obama na enig nadenken grappend dat ze veel huiskamers van binnen zag, en dus wel eens met wat nieuwe interieurideeën thuiskwam. Michelle LaVaugh Robinson Obama is sinds januari 2009 First Lady van de VS en háát campagnevoeren.

Maar het toeval wil dat de 48-jarige Afro-Amerikaanse Michelle er eigenlijk heel goed in is. Sterker, ze is er beter in dan de president zelf. "Het effect dat Michelle op mensen heeft, is dat iedereen iets in haar herkent. Zeer effectief. Waar je ook vandaan komt, of wat je ook doet, ze weet de normen en waarden over te brengen van precies de groep Amerikanen die ze toespreekt", zei Stephanie Cutter, een Witte Huismedewerker die jarenlang met Michelle Obama samenwerkte, over haar in tijdschrift Newsweek.

Met haar speech op de Democratische conventie deze zomer in Charlotte in de Amerikaanse staat North Carolina liet Obama zien hoezeer ze de afgelopen vier jaar is gegroeid in haar rol. Haar toespraak was strategisch goed doordacht en vol passie: "Ik heb zoveel fantastische mensen ontmoet door het hele land", zei ze vol overtuiging. Ze deed wat een First Lady in campagnetijd hoort te doen: van Barack Obama maakte ze een toegankelijke, toegewijde president én vader, die bijna iedere avond met zijn dochters aan de eettafel zit en daar politieke kwesties bespreekt, maar ook meedenkt over het onderhouden van tienervriendschappen. Op zich een bekende campagnestrategie, maar in het geval van Michelle Obama komt het ook echt over. En dat terwijl ze twee jaar geleden tegen de vrouw van de toenmalig Franse president Nicolas Sarkozy zou hebben gezegd, op de vraag hoe ze het vindt als First Lady: "Vraag het niet. Het is de hel. Ik kan er niet tegen", schrijven twee Franse journalisten in het boek 'Carla and the ambitious', dat ze samen met Bruni samenstelden.

Van zichzelf maakte Michelle Obama de afgelopen vier jaar vooral de mom-in-chief die ze voor haar familie wil zijn, een vrouw - 'zoals iedere moeder' (haar woorden) - met zorgen en twijfels, maar vertrouwen in haar man. Iets dat Amerikaanse moeders, doorgaans iets traditioneler in hun gedachten dan hun soortgenoten in Nederland, graag omarmden. "Barack", zei ze, "is nog steeds dezelfde man als de man die me voor een afspraakje ophaalde in een verroeste auto en die schoenen droeg die een halve maat te klein waren." Michelle Obama stal opnieuw de harten van de Amerikanen. En ze droeg ook nog eens een leuke jurk.

Angry black woman
Michelle Obama heeft het de afgelopen vier jaar voor elkaar gekregen om van 'angry black woman' de perfecte First Lady te worden. Vier jaar geleden begon ze met de campagne door haar publiek veelvuldig een spiegel voor te houden en voor uitdagingen te stellen. Over haar mans presidentscampagne in de VS zei ze: "Ik ben voor het eerst in mijn volwassen leven trots op dit land." De conservatieve media sprongen er bovenop en maakten van Obama een gefrustreerde, boze zwarte vrouw die het te hoog in haar bol zou hebben. De BBC noemde Michelle 'the bitter half' van Barack, in plaats van zijn 'better half'.

Inmiddels is Obama een vrouw die haar rol als moeder benut om empathie uit te stralen. Iemand die (met nog altijd de boze frons in haar wenkbrauwen) wel verontwaardigd kan overkomen, maar dan vooral over het leed dat sommige Amerikanen is aangedaan. Door de economische crisis. Of door een ziektekostenverzekeraar die een rekening van tienduizenden dollars niet vergoedde. Waar haar man nog wel eens wordt afgeschilderd als elitair en een professor, vinden Amerikanen Michelle Obama ondertussen traditioneel maar toch modern, knuffelbaar, betrokken maar niet te ambitieus, charmant en onafhankelijk.

De afgelopen maanden verscheen Michelle Obama op televisie bij talkshowhost David Letterman, in een kinderprogramma op Nickelodeon, in de reality show 'The Biggest Loser', op de bank bij televisiedokter Dr. Oz, bij het kookprogramma 'Top Chef' en in de belangrijke ochtendshows. Ze blogt, ze plaatst recepten op prikbordwebsite Pinterest en is actief op sociale media als Twitter en Facebook. "Michelle Obama is Oprah Winfrey maar dan met goede bovenarmen", zei Robert Watson, zelfbenoemd 'First Lady Expert' en hoogleraar politicologie aan de Lynn University in Florida, verwijzend naar de gespierde bovenarmen van Obama.

In de meeste tv-programma's waar Obama verschijnt, vertelt ze hoe ze het mist om naar Target (een supermarktketen) te gaan op jacht naar koopjes. Ze wil zo gewoon mogelijk overkomen. Als ze Nancy Reagan ontvangt op het Witte Huis, draagt ze een vestje van kledingmerk Gap van veertig dollar. Designerjurken, zoals de jurk op de Conventie, wisselt ze af met jurken van bijvoorbeeld J.Crew van 150 dollar. Een van haar dochters droeg op het podium tijdens de partijconventie in Charlotte een jurk van H&M. En toen bekend werd dat Ann Romney, de vrouw van de Republikeinse presidentskandidaat Mitt Romney, een Oscar de la Renta jurk droeg van 1990 dollar, stond direct in alle kranten wat de conventie-outfit van Michelle Obama had gekost: 450 dollar. "Ik weet niet of dit strategisch is, of dat we eindelijk de echte Michelle zien. Wat het ook is, effectief is het zeker", zei Robert Watson in de Chicago Tribune.

Het Amerikaanse volk heeft minder last van het cynisme van Watson. In een peiling van Gallup van dit voorjaar zei 66 procent van de ondervraagden dat ze Michelle Obama sympathiek vinden. Dat is nog altijd minder dan de 72 procent die dat aan het begin van het presidentschap van Barack Obama beweerde, maar veel meer dan de 43 procent in juni 2008, net voor haar speech op haar eerste Democratische Conventie.

De peiling waarin 72 procent van de ondervraagden zei Obama sympathiek te vinden, verscheen vlak nadat Michelle Obama met haar familie het Witte Huis betrokken had. Ze stortte zich in 2008 zo vol overgave op de campagne van haar man, dat veel kiezers hoop koesterden dat ze ook na zijn verkiezing tot president van de VS politiek actief zou blijven. Maar een paar dagen nadat de familie Obama aan 1600 Pensylvania Avenue in Washington ging wonen, maakte ze al kenbaar dat ze zich niet op belangrijke politieke onderwerpen zou storten.

Parttime werken
De vrouw die in een Amerikaans arbeidersgezin in Chicago opgroeide met een stay-at-home-mom, en die aan de prestigieuze Princeton Universiteit studeerde en een Harvard-graad in de rechten behaalde, wilde maximaal drie, liefst twee dagen per week aan een 'sociaal project' werken. Om de rest van de week voor de kinderen klaar te staan. Van een vrouw die jarenlang ruim tweemaal zoveel verdiende als haar echtgenoot en toenmalig senator Barack Obama, werd ze de koekjesbakkende mama van Malia (inmiddels 14) en Sasha (nu 11).

Van eerdere First Lady's leerde Obama dat ook sociale projecten niet te politiek beladen moesten zijn. Hillary Clinton, die van haar echtgenoot en president Bill als First Lady de taak kreeg het ziektekostensysteem in de VS opnieuw in te richten, ging daarmee lelijk in de fout. Een dieptepunt in de populariteit van de Clintons was het gevolg.

Inmiddels hebben de 22 personeelsleden van Michelle Obama veelvuldig en met succes aan het Amerikaanse volk laten weten dat de FLOTUS (First Lady of the United States) veel meer dan drie dagen per week werkt. In het eerste jaar in het Witte Huis reisde ze door het land, op zoek naar een project dat ze naar zich toe kon trekken.

Een jaar na het aantreden van Barack Obama als 44ste president van de Verenigde Staten, had Michelle Obama haar twee doelen gevonden: het verminderen van kinderobesitas en het ondersteunen van militaire families. Daarmee zou ze haar echtgenoot niet voor de voeten lopen, maar kon ze wel het gewenste stempel drukken op haar tijd in het Witte Huis. Voor haar Let's Move campagne verschijnt Obama regelmatig in gymkleding op scholen. Talkshowhost Ellen DeGeneres versloeg ze met 25 pushups in de studio. Haar boodschap is altijd en overal dat jongeren minder tv moeten kijken, en meer moeten bewegen.

Op Moederdag 2011 nodigde ze tweehonderd moeders op het Witte Huis uit van wie de echtgenoten overzee in het Amerikaanse leger dienden. "Jullie verdienen het", zei Obama met trillende stem. "Dankjewel voor jullie kracht."

'Echte Amerikanen' nodigt Michelle Obama de laatste jaren uit in het Witte Huis. Jong en oud, maar vooral: gewoon. De Washingtonse elite-vrouwenclubjes waarvoor eerdere First Lady's lunches organiseerden op het Witte Huis, heeft Michelle Obama in haar poging haar eigen functie te creëren volledig links laten liggen. Iets waar ze nog wel eens op wordt bekritiseerd. "Met Laura Bush mochten we op de foto. Bij Michelle Obama komen we niet in de buurt", is een veelgehoorde klacht over haar in Washington. Liever gaat Michelle Obama in een van de Washingtonse achterstandsbuurten, Anacostia, op een school kijken waar ze als mentor werkt voor studenten met een leerprobleem. Amerikaanse artiesten die voor haar en haar man willen optreden, stelt ze altijd de voorwaarde dat ze ook meedoen aan een muziekproject voor jongeren met talent.

Geen doelloos werk
Bijeenkomsten zonder duidelijk doel slaat Obama liever over. Als er iets op haar agenda staat, vraagt Obama vaak aan haar personeel: "Is mijn komst van toegevoegde waarde?" Een van Obama's hartsvriendinnen, Sharon Malone, vindt dat verstandig: "Er is een boek vol ongeschreven regels in Washington, die Michelle niet volgt. Ze doet het op haar eigen manier. Michelle probeert zelf iets toe te voegen aan haar agenda en daar slaagt ze behoorlijk in", zei Malone in Newsweek.

Obama heeft haar biograaf David Colbert laten weten dat ze een eigen politieke carrière niet ziet zitten en dat ze niet verder wil kijken dan 2016. Ze kijkt neer op het politieke spel, bleek ook in een van de laatste uitzendingen van de Oprah Winfrey Show. Op de vragen die sommige Republikeinse kijkers stelden over de echtheid van het geboortecertificaat van haar man Barack, haalde Michelle Obama snuivend haar neus op en zei: "Ik vind dit belachelijk."

Van arbeiderswijk in Chicago tot het Witte Huis in Washington
Michelle Robinson werd in 1964 geboren in Chicago in een traditioneel Amerikaans arbeidersgezin. Al jong leerde de toekomstige Michelle Obama dat haar vriendjes en vriendinnetjes met wie zij en haar oudere broer op straat speelden, niet met dezelfde privileges opgroeiden als zijzelf. "Deze kinderen wisten niet wat een museum was", zei Obama hierover in interviews. "Ze waren niet dom. Maar ze misten kansen. Als ik kijk waar ik nu sta en waar zij zich bevinden, kan ik slechts God danken."

Na de middelbare school ging Michelle Obama sociologie studeren aan Princeton, ze studeerde cum laude af in 1985. Ze vervolgde haar studie aan Harvard, waar ze een graad in de rechten behaalde in 1988. Daarna keerde ze terug naar Chicago. Obama ging als medewerker bij advocatenkantoor Sidley Austin aan de slag. Op dat kantoor leerde ze haar collega Barack Obama kennen. Het stel trouwde in 1992 en kreeg twee dochters: Malia (geboren in 1998) en Sasha (geboren in 2001).

Michelle Obama ging in 2005 parttime werken om haar echtgenoot te ondersteunen in zijn politieke carrière. Ze wilde daarnaast meer tijd met haar dochters doorbrengen. Toen de familie Obama in 2009 verhuisde naar Washington, nam Obama haar moeder mee. Marian Robinson woont ook in het Witte Huis en is de enige bewoner die zonder bewaking naar de supermarkt om de hoek kan lopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden