De koudste plaats op aarde

Laatst kwam op tv een bierreclame voorbij, met blote mannen die in een arctisch landschap vanuit een sauna naar een wak holden – op zoek naar verkoeling. Ze werden mismoedig gadegeslagen door de locale cafébaas, die de mannen telkens langs zag rennen – aan zijn nering voorbij. Totdat hij aan zijn gevel een lichtbak liet installeren met de naam van het bier en daaronder de toevoeging ’Extra Cold’. Toen stormden de bloteriken meteen zijn café in om uit voorgevroren glazen een ijskoud biertje te drinken. Je zag er één, na de eerste slok, huiveren van genot.

Ik meen hieruit af te leiden dat je een smakeloos biertje drinkbaar kan maken door het ijskoud te serveren, want er gaat inderdaad een zekere sensatie uit van het doorslikken van iets heel kouds – alsof een zilveren kogel door je slokdarm schiet.

Om een heel koud drankje te suggereren presenteerde het Leidse museum Boerhaave zijn gasten vorige week een dampend glas met blauwe vloeistof: een mengsel van Blue Curaçao en witte wijn op een blokje droogijs, dat is koolzuurgas dat zo sterk is gekoeld dat het een vaste vorm aanneemt. Het was passend bij de gelegenheid: de opening van een kleine tentoonstelling onder de titel ’Jacht op het absolute nulpunt – ontdekkingsreizen in de wereld van de zeer lage temperaturen’. Want precies honderd jaar geleden werd die koudste temperatuur ooit in Leiden bereikt, in het laboratorium van de natuurkundige Heike Kamerlingh Onnes. Hij slaagde erin de wedren te winnen, een wedren die al jaren gaande was, en die er uiteindelijk uit bestond om ook het allerlaatste permanente gas – helium – vloeibaar te maken. Dit lukte Kammerlingh Onnes bij een temperatuur van –269 graden, vier graden boven het absolute nulpunt van –273 graden, de temperatuur waarbij alle moleculen tot stilstand komen. Die dag, het was de tiende juli van 1908, creëerde de Leidse geleerde niet alleen de koudste plaats op aarde, maar zelfs, weten we nu, de koudste plaats in het heelal. Hij kreeg er de Nobelprijs voor en ontdekte en passant ook nog de supergeleiding.

Daar mocht honderd jaar na dato op gedronken worden, want de kennis van het onder verkoeling vloeibaar maken van gassen kan inmiddels treinen laten zweven, raketten aandrijven, de magneten in onze MRI-scans koelen, bubbels aan onze drankjes toevoegen, wratten doen verwijderen, en bloed en menselijke cellen in bewaring houden, zo goed dat men, ondersteboven hangend in het vloeibare stikstof, hoopt er het eeuwige leven mee te bereiken.

En natuurlijk een smakeloos biertje drinkbaar maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden