De koppige koningin

Vandaag wordt prinses Juliana negentig jaar, als eerste Oranje in de geschiedenis. Hoe graag Nederland haar zou toejuichen, de jarige zelf heeft ervoor gekozen deze dag zonder uiterlijk feestvertoon voorbij te laten gaan.

Fred Lammers

Als dochter van koningin Wilhelmina lag voor prinses Juliana in grote lijnen vast welke rol zij in het leven moest gaan spelen. Geld, aanzien, nationale en zelfs internationale bekendheid, iets waar veel gewone stervelingen van dromen, kreeg zij vanaf haar eerste ademtocht mee. Maatschappelijk ontbrak het de prinses aan niets.

Prinses Juliana heeft er geen geheim van gemaakt dat zij met de rol die haar in het leven werd toebedeeld nooit gelukkig is geweest. Vanaf haar prille jeugd verzette zij zich ertegen, terwijl zij diep in haar hart wist dat zij er in feite niets aan kon veranderen.

Moeder Wilhelmina begreep uit eigen ervaring dat het leven in afzondering een kind geen goed doet. Zij zorgde er daarom voor dat Juliana met leeftijdgenootjes in aanraking kwam. Het was vooral grootmoeder Emma die op allerlei manieren probeerde de eenzame jeugd van haar kleindochtertje op te fleuren. De jarige prinses is daarom nog altijd erg gehecht aan de cadeautjes, met name de zilveren miniatuurtjes, die zij bij de door grootmoeder georganiseerde kinderpartijtjes kreeg.

De zomerse logeerpartijen bij Emma op paleis Soestdijk waren gebeurtenissen waar de jonge Juliana naar uitkeek. Bij die gelegenheden groeide haar liefde voor het witte paleis in de bossen bij Baarn. Op Soestdijk voelde zij zich vrij en ver weg van de benauwende hofsfeer.

Na haar aftreden als koningin heeft Juliana, als het zo uitkwam, wel eens verteld hoe afschuwelijk zij het vond in de paleizen waar koningin Wilhelmina leefde, temidden van antiek meubilair, imposante schilderijen en ramen die haar door de zware vitrages en dikke velours gordijnen een gevoel gaven van opgesloten zijn.

Haar strijd tegen pompeus gedoe heeft zij door de jaren heen volgehouden. Over haar smaak bij de inrichting van paleis Soestdijk kan getwist worden, gezellig is het er beslist.

Juliana heeft een groot stempel gedrukt op het interieur van Soestdijk. Overal tafeltjes en kasten met persoonlijke herinneringen, waarbij veel foto's. En overal bloemen. Juliana zou niet zonder kunnen. Hoogtepunt is de kersttijd. Wie het voorrecht heeft dan op Soestdijk rond te mogen kijken raakt geimponeerd door de smaakvolle versiering met veel groen, felrode kerststerren en vroege azalea's. Ook van verjaardagen maakt Juliana veel werk, al zou ze haar eigen verjaardag het liefst overslaan. Door haar aangeboren verlegenheid vindt ze het vreselijk, in het middelpunt te moeten staan. Die handicap heeft de prinses nooit geheel overwonnen. Wie haar als koningin meemaakte was soms getuige van momenten waarop Juliana uiterst onhandig reageerde.

Tot voor enkele jaren had zij met een vast groepje vriendinnen een eigen toneelclub die jaarlijks op Soestdijk een paar besloten voorstellingen gaf. Agatha Christie leverde diverse keren stof voor zo'n toneeloptreden. Juliana zorgde er wel voor dat zij een van de hoofdrollen kreeg.

Toneelspelen was voor haar een manier om de harde realiteit te kunnen ontvluchten. Haar huwelijk met prins Bernhard werd geen vorstelijk sprookje. Als vrouw onderging Juliana in dat verband veel vernederingen. Toch gingen beide mensen samen verder en ontstond er bij het ouder worden meer wederzijds respect.

Het koningschap heeft zij nooit geambieerd. Het was voor Juliana een groot schrikbeeld dat ze eens haar moeder moest opvolgen. In 1938 wist zij dat gevreesde moment uit te stellen toen Wilhelmina te kennen gaf dat ze na veertig jaar koningschap haar vrijheid terug wilde. In 1948 was Wilhelmina's beslissing onherroepelijk. Voor Juliana werden de maanden voorafgaande aan de 4e september 1948 een vreselijke tijd met slapeloze nachten, huilbuien en lange gesprekken met prins Bernhard. Het is zijn verdienste geweest dat Juliana de situatie uiteindelijk accepteerde.

Haar vriendinnen kregen een lange brief, waarin Juliana schreef dat zij geen 'vreemd soort voorwereldlijk monster' werd. ,,Als jullie ooit anders dan 'lieve Juul', of 'nare Juul', als jullie ergens kwaad over zijn, want dat mag ook, tegen mij zeggen bewijzen jullie daarmee dat jullie geen echte vriendinnen zijn. Dan kijk ik jullie met een gerust geweten nooit meer aan.'' Die vriendschappen uit haar kinderjaren maar ook uit haar studententijd heeft Juliana gekoesterd.

De jaren in Leiden waren een periode waarin Juliana uitbrak uit haar gouden kooi. Dat zij geen volledige studie mocht doen van moeder Wilhelmina was een bittere teleurstelling. Opnieuw verloor Juliana daarmee haar strijd om gewoon te mogen zijn. Het Nederlandse volk heeft dat streven begrepen. Juliana werd een koningin die hartelijkheid en grote betrokkenheid uitstraalde, maar degenen die haar het etiket 'lief' opplakken doen Juliana onrecht. De koppigheid die veel Oranjes kenmerkt heeft ook zij in de genen. Toch staat bij haar negentigste verjaardag al vast dat Juliana in de geschiedenis zal worden getypeerd als een vrouw die een leven lang voor Nederland op de barricaden stond, een Oranje die, hoewel zij diep in haar hart graag een andere invulling aan haar leven had gegeven, de consequenties van haar roeping in volle omvang heeft aanvaard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden