De koppelstukjes van Spoon

rockband | Al twee decennia bouwt Spoon aan een oeuvre zonder ook maar eigenlijk één slecht liedje. De Texaanse indieband over hoe ze steeds weer weten te balanceren tussen consistentie en vernieuwing.

Op iedere plaat van Spoon fungeert één liedje als koppelstukje. Niet dat de leden van de band uit het Texaanse Austin zich daar bewust van zijn wanneer ze het schrijven, opnemen of afmixen. Maar in de daaropvolgende tour kan maar zo blijken dat een van die nieuwe liedjes net even anders aanvoelt dan de rest. Waar ze dus, wanneer ze weer de studio induiken, op willen doorgaan, zo vertellen zanger Britt Daniel, drummer Jim Eno en gitarist Alex Fischel aan de koffie in Amsterdam.


Op hun vorige plaat was het nummer 'Inside Out' zo'n koppelstukje. Uit die sfeer is nu hun zeer geslaagde negende langspeler 'Hot Thoughts' ontstaan. Met minder gitaar, minder rock, en een glanzend laagje polijst op een van de meest dansbare, groovy platen die de band in hun twintigjarige carrière heeft uitgebracht.


En tóch is het onmiskenbaar Spoon. Alweer. Dankzij zulke koppelpuntjes. Tenminste, zo verklaren de bandleden desgevraagd zelf waarom recensenten bij íedere plaat weer schrijven dat Spoon tegelijkertijd een van de meest consistente én zichzelf vernieuwende rockbands is.


Op basis van dat frisse bandgeluid zou je niet zeggen dat de band al langer dan twintig jaar meegaat. Afgezien dan van gitarist Alex Fischel, sinds drie jaar bij de band, die nog speelde met vingerverf toen Britt Daniel en Jim Eno begin jaren negentig Spoon oprichten. Er was destijds een flinke buzz rondom het bandje uit Austin, dat maar zo de nieuwe Pixies of Pavement zou kunnen worden. Het waren de hoogtijdagen van de altrock, verwoordt Britt Daniel de tijdsgeest, waarin debuut 'Telephono' (1996) verscheen.


"Die verkocht minder dan 2000 stuks. Wat zeker voor die tijd heel erg weinig was. Met als resultaat dat we flink in de schulden zaten toen we aan ons tweede album wilde beginnen. Dus toen er een groot internationaal platenlabel voorbijkwam, dat van alles beloofde, zeiden we direct ja. Maar dat werd geen succes."


Vier maanden nadat 'A Series of Sneaks' (1998) verscheen werd de band alweer ontslagen bij Elektra Records. Een nadeeltje dat een voordeel bleek te hebben. Uit frustratie bracht Spoon twee nummers uit, over de met naam genoemde platenbons die hun gouden bergen had beloofd. En toen was Spoon plotseling een opvallende naam.


De band is daar nu realistisch over, zegt Daniel. "Plotseling was er een verhaal over Spoon te vertellen." Eventjes werd de band symbool voor alle veelbelovende rockbandjes die geslachtofferd werden door de commercieel gedreven muziekindustrie. "Mensen begonnen over ons te schrijven, mensen begonnen naar onze shows te gaan. Je hebt blijkbaar zoiets nodig om een voet tussen de deur te krijgen. Niet alleen werden vanaf toen de albums goed ontvangen, maar lukte het ons ook voor het eerst om een publiek te bereiken."


Geleidelijk werd dat publiek ieder album ietsje groter. En na al die jaren, na al die groei, zijn ze nu weer terug bij indielabel Matador, dat ze destijds verlieten voor die major, met alle genoemde gevolgen van dien.


Minder risico's


"Wat je als band zoekt in een label is oprecht enthousiasme over je muziek. We zijn daarom blij weer terug te zijn bij Matador", zegt drummer Eno. "Maar het is niet zo dat grote labels inmiddels eerlijker of enthousiaster zijn geworden naar beginnende bands toe. Het is nog altijd zo dat er tien artiesten een contract krijgen, waarvan de succesvolste wordt behouden. De rest komt bij het grof vuil. Wat wel is veranderd, is dat er nog minder risico's worden genomen, omdat er tegenwoordig minder geld te verdienen valt. Dus als platenmaatschappijen je nummers al leuk vinden, zullen ze eerder zeggen het zelf maar op te nemen. Dan brengen zij het wel uit. Er wordt tegenwoordig compleet op safe gespeeld."


En aan dat op safe spelen heeft de band een broertje dood. Dat wordt snel duidelijk op dit album, waarbij het goed mogelijk is dat oude fans verschrikt zullen opkijken van het poppy, soms tegen dancebeats aanschurende geluid.


Zo is dit de eerste Spoon-plaat waar geen akoestische gitaar op voorkomt. Een bewuste keuze, zegt Daniel, "omdat dit album als de toekomst moest klinken. Een nummer als 'I Ain't The One' is aanvankelijk op akoestische gitaar geschreven. Ik dacht dat het lekker klonk, behoorlijk Johnny Cash. Ritmisch, gedreven, een man in zijn eentje. Niet echt als de toekomst, nee. Ik heb Alex die eerste demo niet laten horen, maar hem alleen de akkoorden laten zien. Hij speelde die op een Wurlitzer-orgeltje in de oefenruimte, met veel galm door de houten vloer, en dat gevoel inspireerde. Dat werd de nieuwe sfeer van het nummer. Compleet anders dan hoe het begon."


Ook 'Pink Up' maakte zo'n ontwikkeling door. "Eigenlijk is dat uiteindelijke nummer alleen een middenstukje dat zichzelf maar bleef uitbreiden." Het is grotendeels instrumentaal, opgebouwd als dancetrack. Die vibraphone verraadt hoe de band teruggrijpt op het eigen verleden, maar het is toch weer anders door het instrument nu op de voorgrond te plaatsen. De bandleden schatten nu in dat dit wel eens het koppelstukje zou kunnen zijn waar ze op het volgende album op willen doorgaan.


Tekstueel is Spoon vaak expressionistisch, Britt Daniel heeft wel eens gezegd dat hij vooral woorden zoekt die bij het gevoel van de muziek passen. Zo bezien valt de onkarakteristiek verhalende tekst van 'Tear it Down' op. Daniel zingt in het eerste couplet hoe hij op een terras zit, er een ambulance voorbijsnelt, en de afspraak waarop hij zit te wachten niet komt opdagen. "And now we're never gonna meet / but I feel you anyway", vult Daniel zelf de liedtekst aan. Hij gaat wat zachter, bedachtzamer praten.


"Het is een metafoor, over een ramp... die zich voltrekt... en de empathie die erop volgt." Hij zucht. "Er zijn veel van zulke momenten, rampen, pijnlijke gebeurtenissen. Hoe je daarmee omgaat zegt veel over iemand. Empatische mensen maken de wereld de moeite waard. Er zou wel wat meer empathie mogen zijn. Er zijn al genoeg schreeuwerds en egoïsten in de wereld."


En dan het refrein: laat ze maar een muur bouwen, we halen hem weer neer. "Ik schreef het een jaar geleden, toen hij de republikeinse nominatie nog niet eens had. Dit gebeurde dus íedere keer: dat Trump iets riep wat iedereen te gek voor woorden vond. Waarbij iedereen dacht dat hij zichzelf niet kon overtreffen. Dat was een jaar geleden al zo. Toen ik dit nummer schreef dacht ik dat het gedateerd zou zijn als het zou verschijnen. Maar helaas."


Spoon - Hot Thoughts is vandaag verschenen bij Matador / Beggars

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden