De koningin zal de pis in de stegen ruiken

Koningin Beatrix en Prins Claus landen vandaag op luchthaven Hato voor een twaalfdaagse rondreis op de Antillen. Verslaggever Louis Cornelisse gaat het koninklijk echtpaar voor door Willemstad.

Louis Cornelisse

Op Fort Amsterdam, het regeringscentrum, is een marmeren steen geplakt: Prins Willem van Oranje vader des vaderlands grondlegger van de onafhankelijkheid

Curacao en Nederland zijn één!

Het opschrift heeft meer betekenis dan ooit; over zelfbeschikking, los van Nederland, piekert geen Antilliaan meer. Zelfs de Arubaan koestert zijn status aparte binnen het koninkrijk.

De kreet 'Curaçao en Nederland zij aan zij', heeft inmiddels een dubbele betekenis. De Zilvervloot moet gauw van overzee het Waaigat binnenkomen want de schatkist is al eigendom van de geldschieters. Aan de andere kant blijft de bemoeienis van de Makamba's uit Ulanda uiterst gevoelig liggen, zeker als het gaat om betweterige politici en ambtenaren uit Den Haag die de geldelijke steun willen oormerken. ,,We zijn geen koeien'', valt te horen op het fort.

Al het oud zeer wordt overboord gezet als het gaat over het koninklijk huis. ,,We vinden het heerlijk dat de koningin onze problemen komt delen'', zegt Jenny Fraai, die de koningin zal ontvangen in een van de armste wijken. En zij is in groot gezelschap, want voor de Antilliaan staat de koningin boven de partijen en dat is heel wat in een eilandenrijk waar vriendjespolitiek bij overleven hoort.

Vandaag tegen half zes wordt de PH-KBX op het vliegveld van Hato bij Willemstad verwacht. De duisternis valt dan al in. Het tijdsverschil van vijf uur - in Nederland is het dan half twaalf - wordt vooral gevoeld omdat de Caraïbische nacht als een klamme warme deken over de aankomers wordt gelegd. De erewacht van de marine wordt geïnspecteerd, de Vincentius Harmonie speelt het Wilhelmus en het Antilliaanse volkslied.

Op weg van het vliegveld naar de wijk Punda in Willemstad wapperen op de pleintjes en bij de bars oranje vlaggetjes. Dat is geen blijk van aanhankelijkheid. Ze ondersteunen de politieke partij Frente Ombrero, maar sinds de verkiezingen van twee jaar geleden heeft niemand eraan gedacht, ze weg te halen.

In een volgauto kan de nieuwe premier van de Antillen Miguel Pourier, suizend boven de verlichte Annabaai, staatssecretaris Gijs de Vries van Koninkrijkszaken bijpraten. Het regeerakkoord van de nieuwe regering is een dapper stuk. Es kul realemente ke por, heet het. Een spijkerharde operatie om de labbekakkerige economie nieuw leven in te blazen. Vandaar de titel: werkelijk willen is kunnen. Nog deze maand moeten een kleine duizend ambtenaren weg en zal er een privatisering over het eiland spoelen.

In de limousine, uitkijkend over de verlichte Annabaai en de terrassen langs de kades, kan het hoge gezelschap - zoals iedereen bij de eerste indruk van Willemstad - nauwelijks geloven wat er in het deze week verschenen Probesa bon atak'e staat. 'We gaan de armoede aanpakken!', luidt de titel van de schets van de verpauperde wijken waar geweld en drugsgebruik welig tieren.

In zo'n buurt woont, vlakbij het hotel waar de majesteit verblijft, Joy. Veertien jaar oud is ze en al moeder. Voor illegalen uit de Dominicaanse Republiek verkoopt ze soms lootjes. ,,Ik heb geen onderstand'', zegt ze in gebrekkig Nederlands. ,,Mijn moeder helpt me. Mijn broer in Nederland stuurt geld.'' De koningin kent ze uit de Libelle. In de bouwval maakt haar moeder pastechi die langs de weg verkocht zullen worden. De tv tettert. Naar het Nederlandse nieuws kijken ze nooit. Acht jaren lagere school hebben Joy onvoldoende geschoold om de uitzendingen te volgen.

Zondag is het rust voor Beatrix en Claus. De jetlag kan verwerkt worden in een privé-uithoek van het Avila Beach Hotel. Als het gezelschap zich onder de palmen zet, zit het op een deze week vers aangeleverd zandstrandje. Ook de lantaarns hebben een opfrisbeurt gekregen. De boel is opgeknapt, zoals overal waar de koningin komt. Op Saba en St. Eustatius zijn zelfs alle huizen opnieuw geschilderd.

De Penstraat, waaraan het hotel gelegen is, herbergt de hele sociale kaart van Willemstad. Komend vanuit het centrum worden de eerste vervallen woonhuizen met krakkemikkige veranda's bezet door Curaçaose verschoppelingen. Met chollers, wilde en vaak geestelijk zwaar gestoorde junks. Daartussen staan panden waarin de nieuwste bron van inkomsten op Curaçao wordt geëxploiteerd: de internationale callcenters voor het gokken (,,Sex is geen bussiness meer'', zo wordt hier verzekerd). Als een oase liggen luxe complexen als Otragon en Avila Beach Hotel aan de weg.

De zondagse rust zal het koninklijk paar nodig hebben, want vanaf maandag wacht een volle agenda. Ontvangsten op het fort, waar men zich toch wat zorgen maakt over de opkomst voor de balkonscène. ,,De bovenwindse eilanden en Bonaire hebben geen vrije dag willen geven. Daarom kan Curaçao dat ook niet doen. Men heeft een advertentie geplaatst met een oproep aan de bevolking een half uurtje vrij te nemen'', zegt RVD-baas Kwidama.

Tussen het wuiven door kan de regering aan de meegereisde mensen uit Nederland nog eens duidelijk maken dat de Antillen het water tot aan de lippen staat. Er is acuut 150 miljoen gulden nodig om tot nieuwjaar de salarissen van ambtenaren te betalen. Premier Pourier zei deze week te hopen dat de banken de regering nog wat speelruimte willen geven. ,,Als ze leningen die vervallen nu gaan opeisen zitten we in grote problemen.''

Na alle ceremonieel begeeft de stoet zich naar het prinses Wilhelminafonds, de kankerbestrijding, die zetelt in Otrabanda aan de overkant van de baai. Daarna volgt een opgewekter onderdeel. De koningin start de uitzendingen van BVN, het Beste van Vlaanderen en Nederland. Dat zijn televisieprogramma's gericht op de Antillen in het Papiamentu met Nederlandse ondertitels. In Nederland, waar inmiddels bijna 100.000 van de 260.000 Antillianen wonen, zullen de uitzendingen binnenkort ook te zien zijn.

Na een bezoek aan het dorpje Barber, met de tentoonstelling Arte '99, is het 's avonds tijd voor feest. Bovenop de omloop van het helblauwe hotel Otrobanda kan het gezelschap een optreden volgen over het verleden van de kolonie Curaçao. De opschriften 'casino' op het hotel moeten weggehaald worden, heeft de Antilliaanse regering gesommeerd. Anders zou de majesteit indirect reclame maken voor het gokwezen, dat toch al een nadrukkelijk stempel op het eiland drukt. Kinderen zullen een show opvoeren over 500 jaar Curaçao. Dat mag beslist geen 'viering' heten, omdat de Spanjaarden het eiland toen ontdekten en de huidige bewoners als slaven werden aangevoerd. Vijf eeuwen Curaçao worden herdacht, niet gevierd.

Vanaf het hotelbalkon is er een oer-hollands speelplaatsje te zien met bijbehorende rubberen tegels en een fors bord: Het betreden van deze speelplaats en het gebruik maken van diverse speeltoestellen geschiedt geheel voor risico van de gebruiker.

Solistische kleuters zijn niet welkom: Betreden en gebruikmaken van de faciliteiten dient te geschieden onder supervisie van ouder of voogd, of onder supervisie van personen die daartoe door ouder of voogd zijn gemachtigd.

Na een bliksembezoek aan de kustwacht, die vooral loert op drugstransporten vanaf het vasteland van Zuid-Amerika naar de Antillen, wordt het weer ernst. De limousines gaan naar de wijk Wishi. Daar, maar ook in andere achterbuurten, organiseert Pro-Alfa taallessen. Jenny Fraai is dolgelukkig dat de koningin komt. ,,Publiciteit is heel belangrijk. Sinds we een spotje op televisie hadden van een analfabete vrouw die in de supermarkt het bakmeel niet kan vinden, meldden tientallen mensen zich aan. Dat durven ze nu.'' Ze is blij dat de regering Papiaments als instructietaal in het onderwijs wil invoeren. ,,Het Nederlands is zo'n struikelblok. Daarnaast of erna kan er een andere taal bijgeleerd worden''.

De cursisten van Pro-Alfa zullen daar wel nooit aan toe komen. Dropouts, tienermoeders, vrouwen die in hun eentje een gezin leiden - en dat is 75 procent in deze wijken - zitten aan de verkeerde kant van de samenleving. ,,Er gaan er zoveel weg naar Nederland, en dat is zonde'', vindt Jenny Fraai. Ze heeft er geen moeite mee dat het gebouw in Wishi opnieuw knalgeel is opgeverfd voor de komst van de koningin. ,,We vinden het heerlijk dat de koningin onze problemen komt delen. Als het feest is kleden wij Antillianen ons feestelijk aan en ook het huis. We zullen rood-wit-blauwe ballonnen oplaten. Die waaien hier wel heel gauw weg, maar dat geeft niet''.

Pro-Alfa geeft ook cursussen in de beruchte Koraalspecht-gevangenis en bij Brazami, het verplichte afkick-centrum voor veroordeelde chollers. Jenny Fraai: ,,We zorgen voor eenvoudige werkervaring: voor meisjes lichaamsverzorging en jongens autoknutselen en houtbewerken. Het gaat om het geven van een push in de goede richting. Dat zal ik Hare Majesteit ook vertellen.''

's Middags is het even neus dicht en hard slikken geblazen. Het naast de rokende raffinaderij Isla liggende Asfaltmeer wordt aangedaan. De miljoen ton drab werd 55 jaar geleden tijdens de Tweede Wereldoorlog gestort. Zware stookolie, restproduct van de kerosine van de luchtmacht. Er is wel eens wat opgestookt, maar toen zes jaar geleden een ketel ontplofte, is het affakkelen van dit milieuprobleem gestaakt. De koningin krijgt de bruin-zwarte vlakte te zien. Bert Zwueste van Curoil: ,,Sanering is niet urgent, maar wel wenselijk want het is er gevaarlijk. In Roek ligt ook nog het zwaar vervuilde zuurteer. Daarom is het zwarte teermeer omheind. Toch komen hier mensen. Om leguanen te vangen. De wildste verhalen doen de ronde. Dat er oude T-Fords in zouden liggen. Er zouden ook lijken in gedumpt zijn.''

Daarna snel weer onder het volk. In Otrabanda staat Jopie Hart al te wachten. De echte 'Otrobandiet' zoals hij zichzelf gekscherend noemt, zal een rondleiding geven door de smalle straatjes waar de gewone Antillianen wonen. ,,Geen blad zal ik voor de mond nemen. Wat krom is, is krom. De koningin zal de pis in de stegen ruiken, maar ook de prachtige historische panden zien''. De route is wel wat aangepast. Er wordt gelopen door de IJzerstraat, naar huize Bellevue in de Langstraat. Doorgaans slaat Jopie Hart bij de lotto en Candyshop linksaf, om te laten zien dat plaatsing van Willemstad op de Wereld Erfgoed Lijst van de VN nog geen garantie is voor het behoud van alle monumenten. Tegenover het schitterende erfhuis van Shon Ki staat de triest vervallen stede van de adjudant van de goede gouverneur Kikkert uit de vorige eeuw. In de gangen en kamers dwalen nu chollers en ongedierte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden