Nutteloze Kennis

De koningin wordt oud, het volk sterft jong

Beeld ANP XTRA

Alle dagen druk zijn met voortplanten en de kolonie leiden moet je jaren van je leven kosten, zou je denken. Maar in het dierenrijk zie je vaak het tegenovergestelde. 

In de bijenkolonie leeft de koningin veel langer dan haar werksters. En ook bij sociaal levende zoogdieren bereiken leiders doorgaans een hogere leeftijd dan hun onderdanen, ondanks hun zware taken.

Dat heeft biologen op het vermoeden gebracht dat leiders bijzondere genetische eigenschappen hebben waardoor ze minder snel oud worden. Veroudering kun je volgen in het genetisch materiaal, in de chromosomen. De beschermende uiteinden daarvan worden steeds korter tot er geen groei meer mogelijk is en de dood volgt. Die genetische veroudering verloopt bij de insectenkoningin inderdaad trager dan bij haar werksters. De koningin is geschapen om oud te worden.

Nu leven insecten in gescheiden kasten, die genetisch verschillend zijn. Sociaal levende zoogdieren hebben die scherpe kastenscheiding niet. Bij bijen zijn de werksters steriel. Bij zoogdieren kan ook het volk zich voortplanten, maar het wordt door de leiders daarvan weerhouden, met geweld desnoods. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij stokstaartjes, die in groepen leven waarin één stel voor nageslacht zorgt en de rest werkster is of soldaat.

Snellere genetische veroudering

Onderzoekers van de universiteit van Cambridge gingen kijken of ook de leiders van deze kleine roofdieren hun genetische veroudering vertraagden. Dat is niet het geval, schrijven ze in vakblad Current Biology. Integendeel: bij de leiders onder de stokstaartjes verloopt de genetische veroudering juist sneller. Toch worden ze ouder.

Het verschil in levensverwachting heeft hier een andere oorzaak dan in de bijenkolonie. Leidende stokstaartjes blijven dag en nacht in de groep en genieten daar bescherming. Hun onderdanen gaan er vaak op uit, om op wacht te staan, voedsel te zoeken of een poging te ondernemen een eigen kolonie te stichten. Met alle risico's van dien. Leidende stokstaartjes sterven een natuurlijke dood in de geborgenheid van de kolonie; onderdanen vallen daarbuiten ten prooi aan rovers.

In onze rubriek 'nutteloze kennis' brengen we zaken die u niet per se hoeft te weten. Lees hier de voorbije afleveringen. We waarschuwen alvast. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden