De koning stottert niet bij Mozart en bij Beethoven

Door een prachtig toeval zijn deze weken in Amsterdam twee schitterende drama's over stotteren te zien. Bij De Nederlandse Opera loopt momenteel een even mooie als aangrijpende productie van Benjamin Brittens 'Billy Budd'. Daar leidt stotteren tot een fatale op- en ontknoping. De muziek van Britten schuurt en bijt, wringt zich in en tussen de oren.

Dat muziek bij stotteraars een heel andere functie kan hebben, is te zien in de fantastische film 'The King's Speech'. Het verhaal over de stotterende Duke of York, die tot zijn schrik koning George VI wordt als zijn broer afstand doet van de troon vanwege zijn verhouding met de Amerikaanse Wallis Simpson. Deze George VI heeft net als Billy Budd een spraakgebrek dat zich uit in stotteren. Het was een leuk detail om in Richard Jones' enscenering van 'Billy Budd' het schilderij van George VI te zien hangen. Toevallig dat die twee personen - de een fictief, de ander niet - daar samenvallen, want de opera werd al in 2007 voor Frankfurt geproduceerd, lang voordat er sprake was van de Oscarwinnende film.

Een verdere overeenkomst is dat koning en matroos allebei gewelddadig worden als ze niet meer uit hun woorden komen. Brittens muziek verhevigt de handicap, vergroot die uit. In de film heeft muziek juist een helend effect. Degene die verantwoordelijk is voor de muziekkeuze bij de film heeft heel goed nagedacht.

Je kunt bij 'The King's Speech' dan ook gerust spreken van een muzikale dramaturgie, net als in Brittens opera, zij het op kleinere schaal. De openingsmuziek, nieuw gecomponeerd, is zo'n typisch Brits deuntje à la Delius of zo. Onbekommerde pianomuziek met strijkers, perfect passend bij de jaren '30.

Op het moment dat de toekomstige koning ervaart dat normaal spreken mogelijk is, heeft hij van zijn therapeut een koptelefoon opgezet gekregen. Daaruit klinkt de ouverture tot Mozarts 'Le nozze di Figaro', ook al een opera waar een stotteraar (Don Curzio) in voorkomt. Mozart blijkt helend. Later in de film, tijdens de ontelbare adem- en spraakoefeningen klinkt nog meer Mozart: het Klarinetconcert. Maar we horen alleen de orkestrale intro, geen klarinet. De koning is immers nog niet klaar om solo te gaan.

Op het moment suprême, als de koning zijn oorlogsspeech voor de radio moet houden, wordt die ondersteund met het Allegretto uit Beethovens Zevende symfonie. Het obsessieve ritme lang-kort-kort-lang-lang is een perfecte muzikale ondersteuning van de opbouw van de gesproken tekst. Mooie climax van een fenomenale film.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden