Taal

De koning sprak Middelnederlands

"De taalkundige Jan Stroop heeft ‘zich beseffen’ al eens in een tekst uit de 14de eeuw aangetroffen." Beeld ANP

De taalwatchers waren in alle staten: de koning had in het interview met Wilfried de Jong ‘ik besef me’ gezegd. 

En niet bij vergissing een keertje, maar voortdurend. Dat was natuurlijk tegen het zere been. Als zelfs de koning al meedoet aan de taalverloedering, waar moet dat dan heen?

Wat is er toch aan de hand met dat ‘zich’? Eerder stond ‘zich irriteren’ in het brandpunt van de belangstelling van taalcritici. Je mag wel zeggen ‘ik erger me daaraan’ maar niet ‘ik irriteer me daaraan’, en weer wel ‘iets irriteert me,’ net als ‘iets ergert me.’ 

Het omgekeerde komt ook voor: bij ‘zich uitbreiden’ en ‘zich herinneren’ laten mensen ‘zich’ weer vaak weg. Vooral in overlijdensberichten lees je vaak ‘Wij herinneren hem als een goed mens’. Daar had eigenlijk ‘ons’ tussen moeten staan.

Het gaat hier in alle gevallen over ‘zich’ bij ‘ervaringswerkwoorden’. Hetzelfde ‘zich’ heb je ook bij ‘zich vergissen’, ‘zich storen’, ‘zich schamen’, ‘zich realiseren’, enzovoorts. In veel gevallen heeft dat ‘zich’ geen enkele betekenis. Je kunt niet iemand anders vergissen, schamen of realiseren (‘storen’ wel). 

Het zou voor de betekenis dus niets uitmaken als je ‘zich’ zou weglaten. Maar waarom zou je het dan wel erbij zetten? Waarschijnlijk omwille van de uniformiteit. Als alle ervaringswerkwoorden dat ‘zich’ hebben, is het een signaal dat iets een ervaringswerkwoord is. 

De taal streeft naar efficiëntie, maar ook naar uniformiteit. Vandaar dat het betekenisloze ‘zich’ enigszins veranderlijk is. De taalkundige Jan Stroop heeft ‘zich beseffen’ al eens in een tekst uit de 14de eeuw aangetroffen. De koning sprak dus eigenlijk Middelnederlands.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden