De koning op staatsbezoek in Duitsland: dat was niet altijd vanzelfsprekend

PAUL VAN DER STEEN

Koning Willem-Alexander ging deze week naar Duitsland. Tijdens de regeerperiode van zijn grootmoeder was zo'n bezoek lang ondenkbaar. In het najaar van 1971 kon koningin Juliana dan toch gaan.

Op meer bezoeken van en aan koningin Juliana in 1971 drukte de last van de geschiedenis. In augustus bracht ze voor het eerst na de onafhankelijkheid een bezoek aan Indonesië. Sterker nog: niet eerder had een gekroond hoofd uit de Oranjefamilie een reis naar de Oost gemaakt.

In oktober kwam de Japanse keizer Hirohitho voor een privébezoek naar Nederland. Op het programma stond ook een bezoek aan Paleis Soestdijk, waar hij werd ontvangen door de koningin, prinses Beatrix, prins Claus, prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven. Cabaretier Wim Kan, die zelf als dwangarbeider aan de Birmaspoorweg werkte, was des duivels en maakte dat kenbaar via de media: "De keizer is een oorlogsmisdadiger, zo brutaal als de beul die hij wist te ontlopen." Tijdens het bezoek werd er flink geprotesteerd. "Hirohitler!," scandeerden demonstranten.

Aan het einde van dezelfde maand gingen koningin Juliana en prins Bernhard op staatsbezoek in West-Duitsland. Bondspresident Gustav Heinemann was twee jaar eerder in Nederland geweest. Bonn had al veel eerder langs willen komen, maar Den Haag achtte de tijd daar toen nog niet rijp voor.

Tijdens Heinemanns visite vormde de Tweede Wereldoorlog een soort constante. De bondspresident legde kransen bij het Monument op de Dam en de Hollandse Schouwburg in Amsterdam en in de Laurenskerk in het hart van het in 1940 gebombardeerde Rotterdam. Bij het Anne Frank Huis werd Heinemann weggehouden. Zo'n prominente Duitser op die plek, zou de oorlogsslachtoffers te veel pijn doen.

Bij het tegenbezoek van koningin en prins (privé waren ze na de oorlog, alleen al vanwege de talrijke familiebanden, al veel vaker in Duitsland geweest) lag de nadruk wat minder op de pijnlijke geschiedenis van ruim 25 jaar eerder. In Hamburg legden ze wel een krans op het ereveld van het Ohlsdorfer Friedhof, waar Nederlandse slachtoffers van het kamp Neuengamme begraven lagen. Qua geschiedenis ging veel meer aandacht uit naar de Duitse wortels van de Oranjes: het koninklijk paar bood een diner aan op kasteel Oranienstein bij Diez an der Lahn, toog naar de plek waar ooit het stamslot Dillenburg stond en bezocht Münster, waar in 1648 de Tachtigjarige Oorlog werd beëindigd met een vrede die met de naam van die stad de boeken in zou gaan. Maar de focus lag vooral ook op het heden: Nederland en West-Duitsland waren partners op handelsgebied, in Europa en in de Navo.

Het staatsbezoek aan Duitsland verliep rimpelloos. De ARD ruimde zowel overdag als 's avonds flink wat zendtijd in voor beelden van de activiteiten van Juliana en Bernhard.

Dat er in Nederland toch nog ophef ontstond, had te maken met een interview dat prins Bernhard naar aanleiding van de vierdaagse trip gaf aan NRC Handelsblad. Daarin werd hem ook gevraagd naar de politiek in eigen land. Bernhard antwoordde dat hij de bestaande democratie verre van volmaakt vond. Hij pleitte voor een nieuw stelsel, waarin "de regering voor een jaar of twee plein pouvoir (een volmacht) zou moeten vragen voor alles, behalve misschien voor de ratificatie van een buitenlands verdrag". Dan pas zouden ministers "echt kunnen werken en niet de helft van hun tijd hoeven te besteden aan het antwoorden op vragen van Kamerleden".

De reactie van de politiek op de autocratische opvattingen van de prins hebben hem mogelijk nog even bevestigd in dat oordeel. Maar liefst zeven fractievoorzitters in de Tweede Kamer stelden vragen aan minister-president Barend Biesheuvel. Die gaf Bernhard een flinke tik op de vingers: "Ik betreur dat de prins in het openbaar een opvatting naar voren heeft gebracht, die afwijkt van de grondslag van onze parlementaire democratie."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden