De koning duldt geen onderscheid

Een stel zeenimfen hangt lusteloos bij de deur, de blik van een ruimtereiziger staat op oneindig, een vrouw in een gehavend verentenue schudt aan haar in elkaar gezakte man: “Hé, ik praat tegen je”. Rio de Janeiro, dinsdagochtend zes uur, de eerste metro.

PAUL HAZEBROEK

Het uitbundige defilé in de Sambadrome, hoogtepunt van het carnaval in Rio, is voorbij. De meer dan 60 000 deelnemers keren moeizaam terug in de realiteit, de bleke schemering van een gewone nieuwe dag. Toch geeft iets ze moed: over 363 dagen is het weer zover.

O Sambodromo, de sambadroom. Een bouwwerk dat buiten Brazilië niet bestaat: 770 meter piste zo breed als een vierbaansweg, met aan weerskanten flatgebouwhoge tribunes voor 75 000 toeschouwers.

Hier, in het centrum van de Cidade Maravilhosa, voltrekt het zich ieder jaar: de grootste show ter wereld. Een wonderbaarlijk spektakel, opgevoerd door gewone stervelingen die dan voor even weer kind zijn.

Sublieme vertoning. Massale verspilling van maanden voorbereidend werk. Sans gène. Waarom? ''O povo quiere'', het volk wil het.

De Moulin Rouge in veelvoud, dacht ik voorheen sceptisch, afgaand op televisieflitsen. Maar in de Sambadrome zie ik tot mijn genoegen dat de voor fortuinen uitgedoste stoet die twee nachten lang over de Passarela da Marques de Sapucau voorbij sambaat, het hele menselijke scala vertegenwoordigt.

Natuurlijk zie ik de mulatas met, zoals iemand me hier zei, de vormen van een gitaar. Maar behalve topless borsten, en met minisnule tanga's omspannen bilpartijen, behalve de soms op een klein lapje stof en wat veertjes na alleen met fluorescerende verf en glitterpoeder bestreken perfecte vrouwen- en mannenlijven, zie ik, half schuilgaand achter de meest sprookjesachtige kostuums, ook buiken van middelbare leeftijd langsdeinen, en schildpadnekken, en monden waarin menig tand ontbreekt, evenals kromme benen, broodmagere en blubberlijven.

Maar de Sambistas trekken zich van niets wat aan. Fantastisch ongegeneerd en uitgelaten, zingen ze mee op een samba-refrein dat als een mantra voortgolft en dat volgens deze Hollander bij al die duizenden Brazilianen een elfstedentocht-achtig gevoel van verbroedering opwekt.

In de Sambadrome bestaat het gewone Rio niet. Het Rio met de blanke rijken van Copa Cabana, flamengo en Botasogo, en met de zwarte miserabelen van de aanpalende sloppenwijken, de favelas. Koning Momo, de Braziliaanse versie van onze prins carnaval, duldt geen onderscheid.

Vuurwerk

Onder telkens een krakend vuurwerk, dendert de ene na de andere sambaschool naar binnen, ratelt voorbij, en blaast onder applaus van de duizendkoppige menigte roffelend stoom af op de Praca da Apoteose. Sao Clemente, Unidos da Tjuca, Salguero, Beja Flor, Tradcao, Imperatriz, Manguera. Namen die voor de Cariocas, de inwoners van Rio, boekdelen spreken.

De achttien scholen die aan de parade meedoen, vormen de eredivisie onder de tientallen sambagroepen die Rio rijk is. Ze tellen elk tussen de 3500 en 5000 dansers, stuk voor stuk gehuld in schitterende gewaden. Ze voeren het publiek mee in een folie van wulpse kleuren, stampend ritme en sensuele dans.

Een jury keurt, en maakt de dag na afloop de winnaar bekend. Imperatriz, vorig ook al nummer één, leidt ook deze eerste zaterdag na het carnaval weer het Desfile das Campeas, het defilé der kampioenen.

Twee nachten vergaap ik mij tot aan het ochtendgloren aan alle pracht en praal. In tegenstelling tot een Mexicaanse collega. “Teveel, teveel”, mompelt die, wanneer hij halverwege de eerste nacht afhaakt.

Bij de ingang van de Sambadrome heerst continu een verkeersopstopping. Praalwagens, waar zelfs nog aan wordt gewerkt, staan in de file. Groepen dansers dringen naar voren. Iedere sambaschool mag tachtig minuten defileren. Die limiet overschrijden betekent strafpunten.

Een danseres rookt nog snel een sigaretje voordat ze in haar uitdagende bikinietje door een hijskraan hoog boven op haar praalwagen wordt gehesen. Een vrouw in een wijd gewaad doet, temidden van gierende gezellinen, gehurkt een plasje omdat ze met haar rokken niet in een wc-hokje past.

Een man moet zijn rugversiering bestaande uit honderden pauweveren afdoen, omdat de metalen steun ervan breekt. Laatkomers proberen wanhopig hun al richting Sambadrome vertrokken groep te bereiken.

Het defilé zelf heeft ook zijn kleine drama's. Twee keer zie ik hoe uitgeputte dansers op draagbaren worden afgevoerd. Een praalwagen begeeft het vlak voor de tribune waar de jury zetelt. En de begeleider van een bateria schopt een achter blijvende drummer weer in het gareel. Ook een rommelig optreden kost punten. De veel minder sublieme realiteit van Rio sijpelt de Sambadrome binnen, ondanks Momo's grondwet. Alleen al de stinkende open riool achter de tribunes zorgt daarvoor. Maar ook de commercie slaat steeds meer tentakels uit naar het evenement. Boven de menigte cirkelt onafgebroken een zeppelin van Pepsi. Een blikje van het spul kost op de tribune zes gulden. Hoog in de nacht maakt trouwens ook een helikopter lichtreclame voor camisinhas, hemdjes oftewel condooms. Aids eist in Rio een hoge tol.

En een deelnemende sambaschool heeft voor het defilé als thema de armoede gekozen. Een van de praalwagens is een complete favela. Het minimumloon, nu een schamele 75 real (140 gulden) moet volgens de groep omhoog tot, 192 real. Al weet iedereen dat president Fernando Henrique Cardoso onlangs zijn veto heeft uitgesproken tegen zelfs maar een verhoging tot 100 real.

De in juli vorig jaar ingevoerde real maakt het leven in Brazilië peperduur. Voor armere Cariogas is deelname aan het defilé in de Sambadrome dit jaar daarom extra kostbaar. Het minste kostuum kost twee minimumlonen. Ik zie dan ook opvallend meer witte dan zwarte Sambistas. En ook de meeste zitplaatsen in de Sambadrome zijn voor de favela-bewoners onbetaalbaar. En dat terwijl het carnaval en de samba destijds vondsten waren van negerslaven uit Afrika.

Waanzin

Ergens in Rio verzekert een taxichauffeur me dat voor hem carnaval niet meer hoeft. Waarom niet? Gebaar van vinger tegen voorhoofd: “Waanzin”.

Maar wat mij betreft dient het Sambadrome-evenement ondanks alle gebreken toch zorgvuldig in stand te worden gehouden. Waar op aarde kunnen anders wankele grijsaards voor het oog van duizenden nog veranderen in dreigende zwaardvechters en omaatjes in rondtollende hoepelrokdanseressen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden