'De koning beweegt mee met de tijd'

Godsdienstig aspect ontbrak bij inhuldiging van Willem-Alexander

'Wat de toekomst brengen moge', zongen de gasten in 1980 bij de troonswisseling. Het lied, als gezang 293 opgenomen in het Liedboek voor de kerken, vervolgt: 'Mij geleidt des Heren hand. Moedig sla ik dus de ogen naar het onbekende land." Bij het schrijven van zijn toespraak had Willem-Alexander dat lied wellicht in gedachten: hij citeerde de beginregel. Het vervolg liet hij weg. Niet de hand Gods leidt hem, maar de herinnering aan de wijze waarop zijn moeder hem voorging.

"Of het een bewust citaat was, weet ik niet," zegt Fred van Lieburg, hoogleraar Geschiedenis van het Nederlands Protestantisme aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. "Maar veelzeggend vond ik het wel." Bij de inhuldiging schitterde God door afwezigheid, viel hem op. Ook tijdens de koningsvaart, het tableau vivant van het koninkrijk waarover de kersverse heerser was aangesteld, speelde godsdienstigheid geen enkele rol.

De nieuwe koning breekt met een traditie. In navolging van Willem III, Wilhelmina en Juliana verwees Beatrix dertig jaar geleden nog expliciet naar de protestants-christelijke traditie. Zij citeerde het Wilhelmus: 'Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God mijn Heer'. Van Lieburg: "Bij orthodoxe christenen viel dat heel goed."

Die zullen minder tevreden zijn met Willem-Alexander.

"Er zal niet minder voor hem worden gebeden, maar hij had in hun beleving wel iets meer mogen doen. Nu zoeken ze noodgedwongen naar impliciete tekenen. Zo viel het sommigen op dat Willem-Alexander tijdens de eedsaflegging de blik omhoog wierp. Zulke vergezochte interpretaties waren niet nodig geweest als hij een zin had toegevoegd als: 'in het besef dat velen met mij voor u bidden'."

Waarom deed hij dat niet?

"Het is ongetwijfeld een weloverwogen keuze. Kerken krimpen, Nederland verandert: dat losser worden van de band tussen God en Oranje is in die context noodzakelijk. Willem-Alexander beweegt mee met de tijd door religie persoonlijk te houden. Zijn vrouw is natuurlijk rooms-katholiek, en dat blijft ze ook. Alleen die keuze laat al zien dat zij religie heel erg als een privézaak beleven. Zo radicaliseert Willem-Alexander de scheiding tussen kerk en staat."

Ook het koningschap wordt dus geseculariseerd.

"Ja. Veelzeggend vond ik hoe hij teruggreep op de Acte van Verlatinghe uit 1581. Hoewel de goddelijke oorsprong van het koningschap toen essentieel gevonden werd, haalde Willem-Alexander de Acte alleen aan om het belang van dienend koningschap te illustreren: de koning is er omwille van het volk, niet andersom. Voor Willem-Alexander deed die godsdienstige kant er niet meer toe. En inderdaad, ook zonder transcendente verankering redt het koningshuis het wel. De mythe van de monarchie heeft de 'gratie Gods' niet meer nodig. Dat bleek deze week: de monarchie is enorm versterkt. God is uit het sprookje verdwenen maar mensen geloven er even hard in."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden