déjà vu

De Kolossus van Rhodos wekte de toorn van de goden

De Kolos van Rhodos, gebouwd c. 294-282 V.OOG , houtgravure reconstructie door Sidney Barclay, c. 1875. Beeld Historical Pictures Service, Chicago

Met 182 meter is het woensdag onthulde standbeeld van de Indiase onafhankelijkheidsstrijder Sardar Vallabhvhai Patel het hoogste ter wereld. Zo’n enorm monument als eerbetoon aan een sterfelijk mens was in de Oudheid ondenkbaar. Alleen een god kwam in aanmerking voor zo’n groots gebaar. En zo geschiedde op Rhodos, waar in de eerste helft van de derde eeuw voor Christus de Kolossus verrees. Die moest Helios, de god van de zon, voorstellen.

Wij danken er ons woord ‘kolossaal’ aan. Want imponerend waren de afmetingen van het beeld. Het was waarschijnlijk rond de 33 meter hoog. De Romeinse militair en schrijver Plinius de Oudere schreef dat alleen al de duim een omtrek had die niet door een mens omvat kon worden. De Kolossus gold als een van de zeven wereldwonderen van de Antieke Wereld.

Rhodos bouwde het beeld uit dankbaarheid nadat een lange Macedonische­­ belegering de vijand niets had opgeleverd. Een monument van deze proporties was bovendien een vertoon van macht. Kijk wat wij kunnen en welke godheid­­ wij aan onze zijde weten, bezin u voor u ons aanvalt!

Feitelijk financierden de Macedoniërs de bouw. Bij hun overhaaste vertrek lieten zij wapens en wapenrustingen­­ achter. Dat was bouwmateriaal en anders bracht de verkoop ervan wel goud geld op.

De vervaardiging van het beeld nam twaalf jaar in beslag. In 280 voor Christus was het monument, gemaakt van steen, ijzer en brons, gereed. In later eeuwen ging het verhaal, dat de Kolossus aan de toenmalige haveningang stond en dat schepen onder zijn benen door binnenvoeren, een eigen leven leiden. Het kan niet waar zijn, alleen al gezien de enorme breedte van die ingang.

Herbouw

De Kolossus ging slechts iets langer dan een halve eeuw mee. Rond 226/225 voor Christus werd Rhodos getroffen door een krachtige aardbeving, die veel schade veroorzaakte. Het beeld overleefde het niet. De bewoners van het eiland overwogen herbouw, maar raadpleegden voor het nemen van een definitieve beslissing het orakel van Delphi. Dat waarschuwde voor het opnieuw oprichten van het beeld. De eerdere rampspoed zou bewijzen dat met het monument de toorn van de goden was gewekt.

Wat resteerde van de Kolossus, de benen tot aan de knieën, bleef nog lang staan. Rondom lagen de brokstukken. Zelfs deze combinatie trok volop bekijks en wekte ontzag vanwege de maten.

Het definitieve einde kwam in 654 na Christus. In dat jaar veroverden de Arabieren Rhodos. Zij zagen handel in de restanten van de Kolossus. Een Joodse koopman in Edessa (het huidige Zuidoost-Turkije) legde er flinke bedragen voor neer. Naar verluidt waren voor het vervoer van de resten van het beeld meer dan negenhonderd kamelen nodig.

In 2015 werd een plan gelanceerd om de Kolossus te herbouwen met moderne bouwtechnieken en vijf keer zo groot als het origineel­­ (enorm, maar nog altijd kleiner dan het deze week in India onthulde monument). Met die enorme afmetingen kon het beeld dan meteen ook onderdak bieden aan cultureel centrum, een kunstgalerie, een bibliotheek en een vuurtoren. Op het sinds de economische crisis van 2008 extra door werkloosheid geplaagde Rhodos moest het project velen aan een – al dan niet tijdelijke – baan helpen. Bovendien was de verwachting dat de Kolossus een must voor elke eilandhopper zou worden.

Tussen droom en daad stond een aantal bezwaren in de weg. Critici­­, onder wie Oudheid-specialisten van naam, noemden het geplande beeld ‘wanstaltig’ en ‘kitscherig­­’. Daarnaast was volkomen onduidelijk waar het benodigde geld, naar schatting een kwart miljard euro, vandaan zou moeten komen.

Als alternatief is al een lichtprojectie geopperd. Zo’n moderne luchtspiegeling is een stuk goedkoper en kan elk ogenblik worden opgeroepen of worden weggeschakeld.    

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden