De koffie uit de oorlog keert terug

Vroeger dronken mensen al cichorei koffie en vandaag komt er een nieuw merk op de markt. Beeld TR Beeld

De voorganger van de koffieboon wint weer terrein in Nederland. Een beetje bitter, een beetje zoet, maar vooral: cafeïnevrij.

Het is uit nood geboren. Echte koffie was vroeger duur, en dus dronken mensen de gedroogde en geroosterde wortels van de cichoreiplant, vermengd met pinda-olie. Dat begon zo rond 1800. Tijdens de Tweede Wereldoorlog nam de populariteit weer toe. Koffiebonen kwamen in die periode ons land bijna niet in en dus kwam de cichorei weer op als alternatief. Van Nelle lanceerde Pitto en Douwe Egberts kwam met Fama als naam voor de surrogaatkoffie.

Deze twee koffiemerken zijn alleen nog te vinden in het museum. Vandaag komt er een nieuw merk cichoreikoffie bij: Chikko Not Coffee, of gewoon Chikko. Een paar jonge ondernemers uit Amsterdam brengen deze variant op de markt. "Mijn moeder dronk altijd koffievervangers", zegt eigenaar en bedenker David Klingen. "Toen mijn vriendin zwanger werd, stopte ze met koffie drinken, maar ze miste het wel. Toen dacht ik ineens aan dat spul dat mijn moeder dronk."

Klingen wilde het wel wat lekkerder maken en het er mooier laten uitzien. Zo begon de ontwikkeling van Chikko. De cichoreikoffie van vroeger was ietsje dikker dan koffie, smaakte wat bitterder en ook wat zoeter. Toch kwam dit drankje van de wortel van de cichoreiplant al met al redelijk in de buurt van koffie.

Cafeïne
Het enige dat de cichoreikoffie echt mist, is cafeïne. Dat is niet alleen een minpunt. Er zijn voldoende mensen die geen of minder cafeïne willen drinken. Voor hen is de alternatieve koffie - mits lekker - een uitkomst.

Veel mensen drinken meer koffie dan goed voor ze is, vertelt Klingen. "En 's avonds laat cafeïnehoudende drank drinken, is eigenlijk best wel raar." Met een moderne verpakking probeert het bedrijf vooral via zijn eigen webshop mensen te bereiken. Dat is eerder gelukt met speciaal bakvet dat minder snel leidt tot aangebakken eten doordat het tegen heel hoge temperaturen kan.

Cichorei is bij velen onbekend, terwijl er in de negentiende eeuw nog meer dan honderd cichoreifabrieken in Nederland waren, vooral in Friesland. De laatste cichoreiroosterfabriek sloot in 1968 de deuren, maar het product is nooit helemaal verdwenen. In natuurwinkels is cichoreikoffie nog altijd te koop. In enkele supermarkten ook. De plant wordt nog steeds in Nederland geproduceerd, alleen niet voor koffie.

Tekst loopt door onder foto.

De Beukelaar was een van de meer dan honderd cichoreifabrieken die Nederland in de negentiende eeuw telde. Beeld anp

Sleutels van de hemelpoort
De plant groeit zelfs her en der in het wild in Nederland. Door de prachtige helderblauwe bloemen bestaan de mooiste verhalen over cichorei. Zo zou de plant zijn ontstaan doordat Petrus een keer de sleutels van de hemelpoort op aarde had laten vallen. Een engel haalde ze op, en op de plek waar de sleutels hadden gelegen, verscheen de cichorei. Zo kreeg de plant de bijnaam hemelsleutel.

Er is ook het verhaal van het verdrietige meisje dat dagelijks huilde aan de rand van het dorp nadat haar verloofde als soldaat in een oorlog was gaan vechten. Toen anderen vroegen of ze ermee wilde ophouden, zei ze liever een veldbloem te worden dan te stoppen met huilen. Op een dag was het meisje verdwenen en stonden op dezelfde plek felblauwe bloemen.

In de professionele teelt is er vooral aandacht voor de wortel. Die moet goed groeien. Alle voedsel moet naar die peen, en daarom wordt de bloeistengel verwijderd. Dat gebeurde eeuwen geleden ook al, toen de cichorei voornamelijk werd genuttigd als eten. Of dat lekker was? De wortel smaakt vrij bitter. De plant is familie van witlof en andijvie.

De cichoreiplant. Beeld Trouw

Aan de wortel van de plant worden al eeuwenlang geneeskundige krachten toegeschreven. Hij wordt in de plantgeneeskunde onder meer gebruikt bij maagklachten, verstoppingen, geelzucht, jicht en eczeem.

Het enige wat echt bewezen is, is dat cichorei goed is voor de lever. Ook nog gezond dus, de wortel van de cichorei. De koffie die ervan wordt gemaakt, werd in de oorlog wel peekoffie genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden