De koek is snel op in Cuba

Een handeltje in dvd's moet Alberto van harde valuta voorzien en daarmee de kinderen van poedermelk.

BAS DEN HOND | HAVANA

Als er in het parkje tegenover het Fortaleza San Carlos de la Cabana van Havana een man met één been bij je komt zitten en je een dvd aanbiedt met video's van de Cubaanse groep Van Van, denk dan niet dat hij een sjacheraar is.

Ook al is de hoes van schreeuwerig bedrukt papier een beetje vochtig, omdat hij zijn handel onder zijn overhemd bewaart, en ook al is de naam van de groep met viltstift op een beschrijfbare dvd gezet, de activiteiten van Alberto Balán zijn van staatswege geregeld. Hij heeft de bijbehorende vergunning om zijn nek hangen.

"Het valt niet mee er wat mee te verdienen", verzucht hij. "Ik krijg ze voor twee of drie CUC en verkoop ze voor vijf. Maar elke maand moet ik voor het recht om dat te doen flink belasting betalen: wel zestig CUC!"

Die afkorting (spreek uit: koek) betekent Peso Cubano Convertible, oftewel verhandelbare munt. Het is een van de twee betaalmiddelen van het land, maar wat Alberto betreft is het de enige die telt. Het is de munt die je krijgt als je in hotels en banken euro's of dollars wisselt, en die je daarna kunt uitgeven in bepaalde restaurants en winkels. Niemand vertelt je als toerist welke dat zijn, maar je herkent ze vanzelf: het zijn winkels of eetgelegenheden waar je pakweg thuis in Utrecht ook binnen zou stappen.

Je komt ze overal tegen als je door het sjofele, maar door toegeknepen ogen o zo mooie Havana slentert. De oude binnenstad staat vol met monumenten, van de Spaanse koloniale tijd tot de negentiende eeuw. Een restaurant kan in een opgeknapt, vrolijk gekleurd gebouw zitten, maar net zo goed in een vervallen patriciërswoning, waarvan de vroegere kleur nauwelijks meer te raden valt. Voor beide geldt: gewone Cubanen kom je er als klant niet tegen.

Voor het geval je niet wilt geloven dat er ook een ander Cuba is, "het echte Cuba!", neemt Alberto je al krukkebenend mee op een rondwandeling door de straten net achter die toeristenroutes. Daar vormt de voordeur van een huis soms de volledige etalage, gevuld met zakjes gebakken aardappelschijfjes. Als de winkel wat groter is, kun je er binnenlopen, maar als je ogen aan de duisternis gewend zijn, vind je op sommige dagen lege planken en op andere maar een paar soorten groente.

Het eten dat in die winkels verschijnt, betaal je met een ander soort peso, moneda nacional, de nationale Cubaanse munt. Dat is de munt waarin de salarissen worden uitbetaald, en die zijn weer gebaseerd op de prijzen in het nationale rantsoen. Alberto somt het geroutineerd op: een brood per dag, zoveel kilo rijst per maand, een kilo bonen per maand... in het bonnenboekje, de libreta, wordt het allemaal opgetekend. Als je iets wilt dat niet in het boekje staat, ben je al gauw aangewezen op CUCs.

En bij producten die voor harde valuta uit het buitenland moeten komen, is dat nog tot daar aan toe. Maar CUCs spelen ook een rol in een van de grote verworvenheden van de Cubaanse revolutie, de gratis gezondheidszorg, vertelt Alberto. Hij stopt even om een blik te gunnen op zijn gebit. Een van zijn kiezen moet nodig gevuld. "Dat is gratis, maar veel doktoren zijn in het buitenland: helpen in Haïti, maar ook in Venezuela. Allemaal politiek. Ik moet weken wachten. En overdag als ik loop gaat het nog wel, maar ik kan er niet van slapen. Voor tien CUC word ik morgen geholpen, en zorgen ze ook nog voor een fijne verdoving tijdens, en eentje voor erna."

De vriendin van Alberto werkt in een fabriek. Als je hem vraagt hoeveel ze verdient, krijg je een antwoord in CUC. Bij navragen blijkt dat ze nationale munten krijgt, maar in de praktijk worden die zo snel mogelijk voor harde valuta ingewisseld. Dan komt het voor haar per maand op 25 CUC, ongeveer twintig euro. Twee toeristen kunnen daar een keer goed van eten, voor hen is het precies de maandhuur van hun appartement in Havana. Goedkoper wonen kan, maar dan buiten de stad. "En daar komen geen toeristen, niemand. Daar heb ik dus helemaal geen kans om nog iets te verdienen!"

Het is slecht leven in Cuba, vindt hij, en het zal er niet beter op worden. Deze week hield de Communistische Partij van Cuba (PCC) haar grote congres, maar dat bracht geen nieuwe generatie aan de macht in plaats van de veteranen van de revolutie van 1959. Er werd een groot aantal hervormingen aangekondigd, maar speculaties dat het systeem met de twee munteenheden zou worden afgeschaft, of dat het libreta zou verdwijnen, werden niet bewaarheid. Dat had Alberto je ook kunnen vertellen. "Schijt, anders niet. Als er nu nog nieuwe mensen werden verkozen, met nieuwe ideeën... maar ze veranderen in de praktijk helemaal niets."

Het is Semana Santa, de week voor Pasen, de kinderen hebben vrij. In de naar verzetsheld José Martí genoemde pronkstraat van Havana, die in de wandeling nog steeds de Prado heet, geeft een dansschool een demonstratie. De leerlingen draaien ingewikkelde figuren, de meisjes in elegante lange jurken, de jongens in een cowboy-outfit. Kijk wat lager en je ziet bij sommigen de nette schoenen die erbij horen, bij anderen kon er niet meer af dan eenvoudige gympen.

In de straten van de wijk Jesús Maria vind je nog veel meer van die tegenstellingen: jongens met blote bovenlijven maar modieuze broeken gebruiken de hele breedte van de straat voor een partij knikkeren. Drie meisjes zitten in de schaduw van een bogengalerij en spelen op een verfomfaaid bord het meest kapitalistische spel ter wereld: monopoly.

Alberto en zijn vriendin, acht jaar samen, hebben twee kinderen: "Die vrouwen weten niet hoe ze voorzichtig moeten zijn", grijnst hij. "Maar met kinderen heb je dus wel grote problemen. Weet je hoeveel poedermelk kost? Vijf CUC per zak!" Hij zou best met haar willen trouwen, maar daarvoor moeten er nog heel veel dvd's verkocht worden. "Ik heb geen geld voor het feest."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden