De kloosterzusters hebben hun habijt door de japon vervangen

Nederland kent een aantal verzorgingshuizen met een bijzondere functie. Ze hebben een speciale sfeer. De bewoners hebben eenzelfde levensbeschouwing of afkomst. Soms ligt hun bakermat ver van hier of bindt hun vroegere beroep hen. Vandaag de tweede in een serie binnenhuisopnamen.

Na die zeven dagen kon ineens het verlossende woord komen: "'t Is sprekens (voor degene die deze tekst doorgeeft: die s hoort daar) vandaag!" . Moeder-overste stelde het silentium ook wel in voor een uur of een dag, maar als ze zover ging dat de zusters achteraf moesten constateren: "We hebben een week lang niet een keer mogen praten" dan hadden ze van binnen wel eens moppers.

"Het silentium was de regel. En dat was toen goed. Het was bedoeld als discipline en om in jezelf te keren. Veel anderen hebben dat gemist" , weten ze de vier bejaarde religieuzen eensgezind. Tegenwoordig hebben ze vier keer in het jaar een recollectiedag voor afzondering en gebed. Verder is er in de dagorde veel tijd gereserveerd voor het gebed voor de noden van de wereld.

De vier Brabantse zusters genieten samen met veertig anderen in het kloosterbejaardenoord Maria-oord van de zusters Franciscanessen van Dongen een verzorgde oude dag: "We krijgen hier de vrijheid. We mogen onszelf zijn. Wat willen we nog meer. De rest moeten we samen maken." Ze hebben het habijt al lang vervangen door de japon.

Omdat hun gezondheid daarom vroeg wonen ze in een verzorgingshuis. In hun jonge jaren traden ze in bij de orde van de zusters Franciscanessen van Dongen. Na een lang leven van hard werken in het klooster, het onderwijs en de missie - waarbij ze soms uitvlogen over heel Nederland of naar Indonesie en andere landen - zijn ze op hun vertrouwde basis weergekeerd.

Veel banden

"Als je vijftig, zestig jaar met elkaar gewerkt hebt dan hoor je bij elkaar. We hebben veel banden van vroeger. Dat contact is gegroeid in de loop der jaren. Alle zusters hier kennen elkaar."

Eenzaamheid en verpieteren zoals in gewone verzorgingshuizen wel eens het geval is komt hier niet voor.

Maria-oord is een degelijk gebouw met gotische gewelven in de kloostergangen, waar de geboende en gewreven rood-granieten vloeren je tegemoet glimmen. In 1938/39 werd het gebouwd als verpleeghuis voor zieke religieuzen. Na de komst van de wet op de bejaardenoorden kreeg het in 1975 een nieuwe bestemming als 'bejaardenoord voor de verpleeg- en zorgbehoeftige oudere religieuzen met een medische indicatie'. De overgang ging geruisloos. De verpleegden in het huis werden collectief geindiceerd.

De kamers - vier bij vier - zijn in oude kloostersfeer gebleven. Badkamers, douches en toilet zijn op de gang. De zusters zijn tevreden: "Ik verkies ons eigen huis. De leuningen van de trappen zijn zo goed, die zie je nergens zo."

Ze zijn niet veel gewend geweest in de missie. Een zuster (78) werkte 43 jaar in een kinderhuis in Medan op Noord-Sumatra. In 1981 kwam ze voorgoed terug. Haar collega die Indonesische is geworden bleef twee jaar langer. Over Indonesie - waar ze met de kinderen in het kamp hebben gezeten - praten ze nauwelijks meer. Ze hebben het over actuele onderwerpen van de televisie.

De zuster, die hen als chauffeuse vaak naar Schiphol bracht, vindt het jammer. Ze kon met interesse naar de missiezusters luisteren. Zelf begon ze in 1939 jong en sterk in de wasserij van dit klooster, later in de keuken. Ze eindigde als bejaardenverzorgster. Allemaal werkzaamheden die 'lekepersoneel' heeft overgenomen omdat er steeds minder jonge zusters in de kloosters zijn.

De vierde zuster werd in Dongen geboren. Als kind wilde ze al voor de klas. "Kinderen straffen en in de hoek zetten. Daar hield ik van." Ze lacht er zo vriendelijk bij. Ze gaf naailes ook aan jongens. "Als ze vervelend waren zei ik: ik zet je straks niet op de machine."

Maria-oord ligt aan het begin van het dorp op het uitgestrekte terrein van de zusters Franciscanessen-Dongen: een mondvol voor de telefoniste. Verderop staat het moederhuis, waar zestig andere kloosterzusters wonen. De meesten zijn niet onder de 65 jaar. De jongste is 46. Het is een onderwijscongregatie. Om bij het r-k. onderwijs te komen moest je vroeger vaak een kloosteropleiding volgen.

Oudste

De oudste bewoonster van het moederhuis is 89 jaar. Daaruit blijkt dat bejaarden niet automatisch naar Maria-oord gaan. In tegendeel. Sterke staaltjes komen los van een 91-jarige zuster die buiten het moederhuis in een leefgroep woont en elke dag te voet naar het klooster gaat.

Kloosterzusters leven langer. Volgens een onderzoek van het Katholiek sociaal kerkelijk instituut van verleden jaar worden vrouwelijke religieuzen gemiddeld ouder dan de Nederlandse vrouw. Dat zouden ze te danken hebben aan de regelmaat, de goede verzorging en omdat ze geen zorgen over geld of gezin aan hun hoofd hebben. Wordt in Nederland de vrouw gemiddeld ouder dan de man, dat geldt ook voor de kloosters. De zusters winnen het van de broeders.

In 1972 is de commissie Loef zich gaan inzetten voor de verzorging van de bejaarde religieuzen. Ze hebben een groot deel van hun leven in een kloostergemeenschap geleefd en willen hun oude dag samen doorbrengen. Sinds die tijd zijn de katholieke bejaardenoorden ontstaan binnen de wet op de bejaardenoorden. Ze vallen net als alle andere bijzondere verzorgingshuizen, zoals voor schippers, blinden, Surinamers, rechtstreeks onder wvc, terwijl de reguliere verzorgingshuizen hun subsidie krijgen van de provincies of de vier grote steden. Over heel Nederland verspreid zijn er 115 kloosterbejaardenoorden. Ze vormen met elkaar de grootste groep bijzondere verzorgingshuizen.

In de jaren vijftig, zestig is het aantal kloosterlingen sterk teruggelopen. Ook wonen ze vaak in gewone huizen. Wie echter mocht veronderstellen dat er in de kloosterbejaardenoorden meer religieuzen wonen dan daarbuiten vergist zich. Er zijn in Nederland nog 23 000 zusters en broeders, van wie er 4300 in de kloosterbejaardenoorden wonen. Geschat wordt dat er van de overige religieuzen nog tachtig procent in de kloosters woont en twintig procent daarbuiten.

J. W. Bastianen, economisch adviseur van de congregatie Franciscanessen van Dongen: "Net zoals de overheid willen we de zusters zo lang mogelijk in de thuissituatie houden. Ze blijven zo lang mogelijk in het klooster. In het moederhuis zorgt een zuster met verpleegkundige opleiding voor de zieken en ouderen. Als het helemaal niet meer kan dan komen ze naar Maria-oord."

Voor de toekomst van de kloosterbejaardenoorden zijn verschillende visies. Verwacht wordt dat in het jaar 2030 de 4300 bedden zijn gereduceerd tot dertig. Tot de jaren 1997/98 is er nog groei omdat de zusters gemiddeld ouder worden. Tussen 2000 en 2020 wordt er afgebouwd. Het is nu moeilijk te voorspellen hoe dat moet, meent Bastianen.

In West-Brabant waar Dongen ligt is contact tussen de twaalf kloosterbejaardenoorden. Iedere congregatie heeft een eigen levensstijl, waaraan men goed inhoud wil geven. Alle hebben ze een eigen sfeer, zodat de zusters niet zomaar bij elkaar gezet kunnen worden.

Om efficient te werken stelt het bestuur van Maria-oord voor alleen een aantal administratieve taken gezamenlijk te doen, zoals personeel opleiden en aantrekken, de personeels- en financiele administratie voeren. Zo kan toch de zelfstandigheid van de oorden van de verschillende congregaties bewaard worden.

Zusters Angelina van Dorst is de 'directries' - zoals ze wordt genoemd - van Maria-oord. Ook zij is als novice begonnen bij de zusters Franciscanessen. Ze vloog uit. Voor ze weer naar Dongen terugkwam in haar huidige functie was ze hoofd van de verzorging in een 'lekebejaardenoord' in Badhoevedorp.

Tien jaar geleden werd er een beroep op haar gedaan "voor onze eigen Franciscanessen te zorgen" . Ze vindt ze het een erezaak. Na gedane arbeid van die dag trekt ze de deur achter zich dicht en gaat gewoon naar haar huis in het dorp. "We gaan met de tijd mee." Maar ze blijft altijd oproepbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden