De kloof wordt niet kleiner

Vermogendste Nederlanders zijn volgens de cijfers opmerkelijk veel rijker dan elders in EU

ISABEL BANEKE

De kloof tussen arm en rijk is het afgelopen jaar voor het eerst sinds het begin van de economische crisis in 2008 niet verder toegenomen. Maar de rijkste 1 procent bezit nog wel veruit het grootste deel van de koek, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In vergelijking met de meeste Europese landen zijn de verschillen in wat Nederlanders aan spaargeld en ander vermogen bezitten opvallend groot. De zogenoemde Gini-coëfficiënt, een veelgebruikte maatstaf voor inkomensverdeling, was in 2014 0,894. In 2009 lag de index, die loopt van 0 (totale gelijkheid) tot 1 (totale ongelijkheid), nog op 0.773.

Dat de Gini-coëfficiënt in Nederland zo hoog is, ligt volgens hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS aan de manier waarop Nederland de financiering van de oude dag regelt. "In tegenstelling tot veel andere landen zit een groot deel van ons vermogen in de pensioenfondsen", zegt hij.

Die euro's zijn niet meegenomen in de berekeningen van het CBS, omdat ze niet te koppelen zijn aan individuen. "Als we de pensioenen wel hadden kunnen meenemen, dan was de kloof tussen arm en rijk veel kleiner geweest", aldus Van Mulligen. "Dit is maar een deel van het totale plaatje."

Ook de vermogensongelijkheid is vorig jaar gestabiliseerd, nadat deze tussen 2009 en 2013 alsmaar groter werd. Volgens het CBS heeft die stabilisering vooral te maken met de aantrekkende woningmarkt. Waar het vermogen van de gemiddelde Nederlander tijdens de crisis daalde door de kelderende huizenprijzen, hadden de rijken hier minder last van. Zij hadden simpelweg meer andere spaartegoeden, aandelen en bezittingen om op terug te vallen.

Waar het CBS positief is over zijn nieuwste cijfers, trekt Bas van Bavel andere conclusies uit het onderzoek. Volgens de hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, die onder meer onderzoek deed voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, worden de rijken nog steeds rijker, en de armen armer. "De vermogensongelijkheid is jarenlang toegenomen en heeft in 2013 een recordhoogte bereikt", zegt hij.

"Ondanks het herstel van de woningmarkt, is de scheve verdeling vorig jaar op hetzelfde hoge niveau gebleven. Dat de pensioenen niet zijn meegerekend doet daar niets aan af, die vallen officieel namelijk niet onder het privaat vermogen."

Naast het bestuderen van de Gini-coëfficiënt, heeft Van Bavel de verschillen in vermogen berekend door te kijken naar de top van Nederland. Vorig jaar is het vermogen van de rijkste 0,1 procent met 10 procent gegroeid. Dat betekent dat de meest welgestelde zevenduizend huishoudens in Nederland 128 miljard euro aan aandelen, bank- en spaarrekeningen, huizen en andere bezittingen hebben, zo'n 10 procent van het totale vermogen in Nederland.

Tegenover die 0,1 procent van superrijken staat een groep van 15 procent van alle Nederlandse huishoudens die meer schulden dan bezittingen heeft, een negatief vermogen. "Dan is er nog de middenmoot, waarvan het vermogen vrijwel nihil is", zegt Van Bavel. "In Nederland zijn de verschillen tussen deze drie groepen groot in vergelijking met de rest van Europa."

De scheve verdeling van de rijkdom is volgens de Utrechtse hoogleraar onder andere een gevolg van de vele mogelijkheden in Nederland om winst te behalen op vermogen en de lage belasting die daarover geheven wordt. Aan de andere kant is de belasting op arbeid juist erg hoog, waardoor het moeilijk is om een vermogen op te bouwen.

Als gevolg daarvan blijft het vermogen, en dus de economische macht , geconcentreerd bij een klein groepje mensen en is het voor de armere huishoudens moeilijker om zich te ontplooien en eventuele schokken op te vangen.

Het kabinet heeft onlangs besloten om de rijkere Nederlanders vanaf 2017 zwaarder te belasten. Maar dat zet geen zoden aan de dijk, denkt Van Bavel. "Kleinere veranderingen hebben geen zin. We moeten naar de oorzaken kijken." Daarbij vindt de hoogleraar dat er een fundamentele discussie moet komen over de verschillen in vermogen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden