De kloof in Oostenrijk

D e gematigde krachten in Europa staan voor een lastige vraag: moeten ze nu opgelucht of juist diep verontrust zijn over het nipte verlies van de rechtse populist Norbert Hofer bij de Oostenrijkse presidentsverkiezingen? De onafhankelijke, groene politicus Alexander Van der Bellen is het nieuwe staatshoofd, hij heeft een verzoenende boodschap en zal het ceremoniële karakter van het ambt naar eigen zeggen respecteren. Reden voor opluchting, zou je zeggen.

Maar tegelijkertijd tonen de verkiezingen ons ook dat bijna de helft van de Oostenrijkers bereid bleek te stemmen op de vertegenwoordiger van een radicaal rechtse partij - een partij die de grenzen wil dichtgooien, en die de eigen Heimat en het eigen 'volk' verheerlijkt. Die appelleert aan oude waarden en aan een tijd dat de Oostenrijkers nog onder elkaar waren.

Zo laat de uitslag ook de kloof zien die dwars door de bevolking loopt: die tussen de winnaars van de globalisering (kosmopolitische hoogopgeleide stedelingen) en de verliezers - de laagopgeleide arbeiders en de plattelandsbevolking, die zich bedreigd voelen door de macht van de Europese Unie, de vluchtelingen, en die het meest te lijden hebben van de economische crisis.

Dat is een kloof die niet alleen in Oostenrijk aanwezig is; sterker, die loopt dwars door Europa. Niet eerder in de na-oorlogse geschiedenis was de angst voor verlies en achteruitgang op het continent zo voelbaar, en nooit maakten rechts-populistische partijen met hun simpele oplossingen zoveel kans op electorale winst of zelfs de macht. Dat is in Scandinavië zo, in Nederland, en zelfs in Duitsland waar bij de volgende verkiezingen kans is op een doorbraak van Alternative für Deutschland.

Onder politicologen leeft de gedachte dat populistisch rechts een stemmen-plafond kent van 20 tot 25 procent, maar dat is na 'Oostenrijk' niet vol te houden. De tweede ronde vertekent misschien, maar in de eerste ronde haalde Hofer op eigen kracht 35 procent van de stemmen. Waar de bovengrens dan wel ligt in een verdoold Europa, daar kunnen we slechts naar gissen. De taboes zijn in ieder geval weg.

Volgend jaar wacht Europa wat dat aangaat een nieuwe test, als Marine Le Pen een goede kans maakt door te dringen tot de laatste ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Haar vader werd in 2002 in die tweede ronde weggevaagd.

Alexander Van der Bellen stelde gisteren dat Oostenrijk uit twee helften bestaat, en dat beide helften even belangrijk zijn. Die vaststelling heeft een politieke vertaling nodig: een wenkend perspectief voor de verliezende, angstige helft van de Oostenrijkse bevolking. Daarvoor zijn politieke creativiteit en moed nodig. Niet alleen van Van der Bellen, maar van alle gematigde krachten. En niet alleen in Oostenrijk, maar in heel Europa.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden