De Klinze, een voortreffelijcke state

Het Landgoed De Klinze is een van de monumenten die deze maand extra aandacht krijgen. Andere buitens zijn Staniastate in Oenkerk, Vijversburg aan de E 10, Uniastate te Beers, Ald Slot te Warga, Martenastate te Cornjum, Dekemastate te Jelsum en Poptaslot te Marssum. Meer informatie over evenementen, wandel- en fietsroutes en openingstijden is verkrijgbaar bij Kultuer en Toerisme, tel. 058-2163911. Bij het Monument van de Maand hoort het rijk geïllustreerde boek 'Voornaam wonen in en rond Leeuwarden' (prijs ¿24,50), geschreven door Rita Mulder en Yme Kuiper, die ook het boekje over De Klinze samenstelde.

De Klinze is een van de acht buitens rondom Leeuwarden, die het Monument van de Maand mei vormen. Het zijn stuk voor stuk buitenverblijven waar de Friese adel, voorname regenten en rijke kooplieden naar toe trokken om het gewoel van de stad te ontvluchten. Die rust, ingebed in eeuwenoude tradities, heerst er nog steeds - reden voor de stichting Kultuer en Toerisme yn Fryslân om de buitens tot monument van de maand uit te roepen en het publiek de weg te wijzen naar de rijkdom uit het verleden. Niet alleen worden de buitenverblijven deze maand opengesteld voor het publiek, maar ook worden wandel- en fietstochten georganiseerd in de omgeving. Ook de dorpen waartoe de buitens worden gerekend, delen in het evenement van de Friese cultuurstichting: er zijn exposities over de historische relatie met de monumenten en markante gebouwen zijn extra opengesteld.

De Klinze is al een bijzonder buiten vanwege zijn imposante oprijlaan. Het huis is vele eeuwen bewoond geweest door de familie Sminia. Het dateert van kort voor 1681, het jaar waarin het gekocht werd door Hobbe Baerdt van Sminia. Deze raadsheer aan het Hof van Friesland betaalde er een lieve duit voor, 9648 goudgulden, maar het was dan ook een 'voortreffelijcke zate met de kostelijcke nieuw gebouwde huijsinge'. De vorige eigenaar, een edelman die Friesland vertegenwoordigde in de Staten-Generaal, had zijn droom vanwege schulden moeten verkopen.

Acht generaties Sminia hebben sinds 1581 op De Klinze gewoond. In 1966 verliet de laatste, jonkvrouw Tjallinga Aurelia Wilhelmina van Baerdt van Sminia haar geboortegrond, omdat het niet meer rendabel was. Het boerenbedrijf, waar de vader van de freule stamboekvee hield, had zij graag willen voortzetten. Vier arbeiders voerden voor haar het werk uit. Het huis en zeker ook de boerderij waren haar lust en haar leven, ze ging zelf naar de veekeuring in Burgum (Bergum) en bij het verweiden van het vee liep ze vooraan. Met pijn verkocht ze het landgoed in 1966 en vertrok naar Den Haag. De Klinze ging vanwege faillissementen een paar keer van hand tot hand, zes jaar geleden keerde de rust weer toen de huidige eigenaar het stijlvol als (4 sterren-)hotel inrichtte.

Ter gelegenheid van het eerste lustrum werd de geschiedenis van de Sminia's nog eens opgehaald in een boekje. Een rijke regentenfamilie was het. Hobbe was 26, toen hij hij het luxe buiten met zijn piepjonge en puissant rijke bruid Tethje van Gerroltsma betrok. Na de vroege dood van Tethje groeide Hobbes vermogen - een verschijnsel dat zich na het vroegtijdige overlijden van zijn tweede echtgenote herhaalde. Ook de derde echtgenote, Ida, de weduwe van Hobbes collega Vierssen, was zeer welgesteld. In zijn testament, dat vlak voor zijn dood in 1721 werd opgemaakt, vererfde Hobbe aan zijn vrouw en kinderen bij elkaar 280.000 carolusgulden. Hoewel de Sminia's erg ingeburgerd waren in Oudkerk en er zelfs een speciale familiebank met het Sminia-wapen in de kerk stond, werd Hobbe begraven in de Westerkerk in Leeuwarden.

Zijn weduwe Ida bleef tot haar dood wonen op De Klinze, dat door haar beide zoons werd geërfd. De kerk en de armen van Oudkerk kregen een geldbedrag, de weduwe van de koetsier jaarlijks vijftig carolusgulden en de meid rouwkleding en rouwschoeisel. Het leven ging verder: Ida's zoon uit haar huwelijk met Vierssen bewoonde het buiten geruime tijd, daarna kwam er weer een echte Sminia op het landgoed: de secretaris van de Friese Staten, Arent Johannes van Sminia.

Een volgende generatie verfraaide het huis en de omgeving. Omstreeks 1835 ontwierp de architect L.P. Roodbaard een nieuw park rondom De Klinze, met vijvers, heuvels en heesterperken. De rechte grachten en paden kregen speelse vormen, er werden nieuwe boomgroepen aangeplant en op een verhoging verrees een neogothische koepel. Het geld groeide de Sminia's kennelijk op de rug, want in de loop van de 19de eeuw kochten ze steeds meer cultuurgrond en boerderijen rond Oudkerk. Het contact met de pachters en andere dorpelingen moet hartelijk geweest zijn: bij de geboorte van een Sminia-kind werd een stoet aan lekkernijen op De Klinze afgeleverd.

In 1877 kreeg het huis twee identieke vleugels, waardoor het aantal kamers van 18 naar 40 toenam. Twintig jaar later werd de uitbouw weer afgebroken. De voorlaatste generatie Sminia was die van Hobbe, een sportieveling, die omstreeks 1890 al op hoge Noren schaatste, in het Elfstedenbestuur zat, beschermheer van de voetbalclub was en voorzitter van het Friese paardenstamboek. Zijn ene zoon Hector ('Jonker Todd' in het dorp) belandde in dezelfde bestuursfuncties, zijn andere Wilco ('Jonker Wolly') zocht zijn heil in het circus Sarasani waar hij met Friese hengsten en honden optrad. Freule Tjallinga, 'Pup' voor intimi, was het nakomertje, dat het landgoed als laatste bewoonde.

Er was een nauwe band tussen de Sminia's en de plaatselijke bevolking. Er werd in het park van De Klinze veel gesport, bij het dorpsfeest werd op het bordes op koek en ranja getrakteerd en jarenlang bood de familie stille hulp aan de dorpelingen: kleren, etenswaren, brandstof.

Na vele verbouwingen is De Klinze vrij recent opnieuw onder handen genomen, met aandacht voor de authentieke stijl. Voornaam en vorstelijk dus, nog steeds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden