De Klerk: Blank had macht om te blijven

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - Het was niet voor het eerst dat Zuid-Afrika's vice-president, F.W. de Klerk, het zei. Maar het stond niet in zijn lezing, en hij achtte het gisteren opportuun om het nog maar eens scherp te stellen: “Het blanke minderheidsbewind had nog vijf, tien, of vijftien jaar kunnen voortbestaan.”

De Klerk, destijds president, schafte de apartheid af - niet omdat het water hem door sancties en zwart verzet aan de lippen stond, maar vanwege een “wilsbesluit van het leiderschap.” Dat besluit ging, zei De Klerk op een persconferentie, “gepaard met diepgaand zelfonderzoek, belijdenis, en erkenning van fouten”.

De Klerk, die op de Amsterdamse Vrije Universiteit de Abraham-Kuiperlezing hield over 'De rol van politiek leiderschap in Zuid-Afrika', houdt er op dit punt duidelijk een andere mening op na dan zijn president, Nelson Mandela. Deze wierp vorig jaar in zijn autobiografie De Klerk al voor de voeten niet de grote emancipator te zijn waarvoor hij doorgaat. Hij zou destijds de moordpartijen door een 'derde macht' minstens op hun beloop hebben gelaten, omdat het zijn Nationale Partij goed uitkwam.

De relatie tussen deze twee Nobelprijswinnaars in het Zuidafrikaanse leiderschap is er de laatste tijd niet op vooruitgegaan. Zo bestaat onenigheid over de taken van een 'Commissie van de Waarheid', die naar verwachting vanaf eind volgende maand politieke misdaden uit het verleden moet gaan onderzoeken. De Klerk zegt te vrezen voor een 'heksenjacht', die nieuwe verdeeldheid zal zaaien. Hij noemde in dat verband het op handen zijnde proces tegen de voormalige minister van defensie, Magnus Malan, en tien andere ex-officieren. De Klerk onderstreepte gisteren nog maar eens het belang van een onderzoek naar zowel de misdaden van de politiek verantwoordelijken onder apartheid als naar die van anti-apartheidsstrijders - “eenzijdige vervolging zou de resultaten die we hebben geboekt bij het opbouwen van een natie en verzoening teniet doen”, waarschuwde De Klerk.

Een ander punt waarop de vice-president verschilt van zijn tegenvoeter Mandela is de doodstraf, die door een uitspraak van het Constitutionele Hof eerder dit jaar feitelijk is afgeschaft. De Klerk zei gisteren herinvoering van de doodstraf te zien als 'een bijdrage' in de strijd tegen de hand over hand toenemende gewelddadige criminialiteit in Zuid-Afrika.

De Klerk zei het wel eens te zijn met Mandela's pleidooi voor instelling van een internationale olieboycot tegen Nigeria - zij het schoorvoetend. “Zonder arrogant te zijn: ik heb zelf gezien hoe de boycots tegen Zuid-Afrika mislukten, of zelfs averechts werkten.”

- Pagina 13: 'Dit het te lank geduur en daaroor het ons diepe berou'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden