De kip als kunst

Voor de Vlaamse kunstenaar Koen Vanmechelen is de kip meer dan een stuk pluimvee. Hij is het brein achter het meest kunstzinnige kippenproject ooit, en leeft daarom intensief mee met de pluimveehouders van wie de zieke dieren deze week massaal werden gedood. Want voor Van mechelen is de kip niets minder dan een meta foor van de mens.

Op de grens van België en Frankrijk startte twee jaar geleden het kunstzinnigste kippenproject ooit. De Vlaamse kunstenaar Koen Vanmechelen kruiste in het kunstenaarsdorp Watou de 'Mechelse Koekoek' met de Franse 'poulet de Bresse'. Hij noemde de nakomeling de 'Mechelse Bresse'. En de fok werd het begin van het gigantische project 'The Cosmopolitan Chicken', waarin wereldwijd de kruising van verschillende nationale kippenrassen centraal staat.

Zoals de naam van het project doet vermoeden, wil Vanmechelen (37) een kosmopolitische kip fokken, en die krijg je niet met twee soorten. Dus moesten de Mechelse Bressen naar Londen, waar ze in een vermaarde galerie samenschoolden met de Engelse kip 'Redcap'. Dit leverde de 'Mechelse Redcap' op, die naar Amerika werd gestuurd om daar te hokken met de Amerikaanse 'Jersey Giant'. Maar ook de nazaten hiervan moesten weer op tournee, ze zochten in Duitsland de 'Dres dner Huhn' op.

Van jongs af aan was Vanmechelen gefascineerd door kippen en hanen. ,,Als jochie had ik al een broedkas op mijn kamer staan. Toen ik kunstenaar werd, was het duidelijk dat ik ooit met de kip aan het werk zou gaan. Maar dat het project zo omvangrijk zou worden, nee, dat had ik nooit verwacht.''

Als je zo geëngageerd bent met het hoen is het logisch dat je de massale slachting van het pluimvee in Nederland met andere ogen beziet dan de meeste, tamelijk gevoelloze Nederlanders, voor wie de gekke koe een grotere tranentrekker was. Maar voor Vanmechelen is de kip dan ook niets minder dan een metafoor van de mens.

Het verhaal van de kippenmetafoor begint met de verdrijving uit het paradijs. ,,Eigenlijk is er maar één kip'', zegt Vanmechelen, ,,'The Red Jungle Owl'. Dat beestje leefde 7500 jaar geleden al aan de voet van de Himalaya, op de grens tussen het bos en het dorp. En het is nog maar de vraag of wij naar de kip, of de kip naar ons is toegekomen. Daar aan de voet van de Himalaya was de hof van Eden voor het pluimvee.''

Met de vestiging van het beest in het nabijgelegen dorp, begon een langdurig domesticatieproces dat nu, duizenden jaren later, uitloopt op die grootse Gelderse slachting. Maar Vanmechelen is het project niet gestart om tegen de bio-industrie te ageren. Al raakt zijn project wel aan talrijke maatschappelijke onderwerpen, zoals genetische manipulatie, klonen, globalisering, multiracialiteit, multiculturaliteit en, inderdaad, de bio-industrie.

Wat Vanmechelen als eerste opviel toen hij zich in de kip begon te verdiepen, was de grote hoeveelheid nationalistische gevoelens die de mens op de kip projecteert. ,,In Frankrijk ziet men de 'poulette de Bresse' als de lekkerste kip ter wereld. Buiten dat vertegenwoordigt hij daar ook nog eens de nationale driekleur: het rood in de kop, het wit in de vederen en het blauw in de poten. Amerikanen zijn ervan overtuigd dat hun 'Jersey Giant' de grootste kip ter wereld is, en ook de Engelsen bleken nogal trots op hun 'Redcap'.''

Het was nog niet zo makkelijk aan het werk te gaan met de 'Red Cap'. ,,Toen ik op zoek ging naar deze typisch Engelse kip, bleken er nog maar een paar exemplaren van te zijn. Het hoen was in het verleden zo populair dat er te ver is doorgefokt en het beestje zijn fertiliteit verloor. Kruisen was nauwelijks mogelijk. Maar wat gebeurde er? De nakomelingen, die ik de 'Mechelse Redcap' gedoopt heb, werden weer vruchtbaar! Voor mij is dit een bewijs dat we alleen door ons te vermengen, kunnen voortbestaan. Te weinig vreemd bloed maakt zwak.''

Ook de Duitse kip heeft volgens Vanmechelen last van het nationalistische kippen-gen. ,,De eieren van het 'Dres dner Huhn' zijn ooit meegenomen naar Dresden door een krijgsgevangene die in Engeland zijn straf uitzat. De nazaten van deze kip staan nu symbool voor de reconstructie van de verwoeste stad.''

En het Nederlandse hoen dat nu zo massaal vernietigd wordt, past ook dat nog in het grote kosmopolitische kippenproject? Vanmechelen hoopt van wel. Hij is van plan begin april met de Oud-Hollandse Uilebaard-hen aan de slag te gaan, als de vogelpest tenmiste geen virus in het eten gooit, want ook Vanmechelens pluimvee is niet immuun voor de ziekte.

,,Ik heb zo'n vijfhonderd beesten, die in volières rondom mijn atelier scharrelen. Je begrijpt dat ik er nu ook een aantal bij anderen heb ondergebracht, zodat ze niet in een klap geïnfecteerd kunnen worden. Anders heb ik gedaan met praten.''

Vanmechelen exposeert volgende maand in het Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond in Amsterdam. Hij neemt zijn levende kippen mee naar die expositie. Maar hij zal er niet onmiddellijk de hennen aan de hanen overleveren. Er is vooral documentatiemateriaal over de kippen te zien: kippen van glas, foto's van kippen en sculpturen van kippen. Ook staat de eerstgeborene van het project er, niet in levende lijve, maar opgezet.

De kunstenaar ziet de tentoonstelling in Amsterdam eigenlijk als een oproep aan de 'Uilebaard'-hen, opdat ook zij haar genetisch materiaal aan het project toevoegt. Want zijn laatste generatie bestaat alleen maar uit hanen. ,,Er móet nu wel gekruisd worden.''

Om de hennen zo ver te krijgen, zal Vanmechelen in het donkere theater vijf Mechelse Dresdense hanen in vijf kooien laten kijken naar documentaires over de Uilebaard-hen, een oeroud beest dat al op schilderijen van Jan Steen te bewonderen valt. ,,Zo moet er een verlangen opgeroepen worden, dat hopelijk later in het jaar ergens in Nederland gestild kan worden. Loopt alles volgens plan, dan toon ik de nakomelingen op de Amsterdamse KunstRai.''

,,Oorspronkelijk zou er ook een tentoonstelling komen in Barneveld, in het Nederlands pluimveemuseum. Maar de conservatieve stroming van het pluimveemuseum heeft zich hiertegen verzet. Men vond mijn kruisingen tegennatuurlijk. In Barneveld, de plaats waar de kosmopolitische kip thuishoort, juist daar wordt hij geweigerd. Dat is toch wel hilarisch treurig.''

Maar wat als Vanmechelens beesten de komende weken onverhoopt het loodje leggen? ,,Dan nog is 'The Cosmopolitan Chicken' niet vernietigd. Het gaat mij niet in eerste instantie om de kippen, en zeker niet om productielijnen. Het gaat om kunstwerken, die individuen representeren. Want van nationale kippen zijn het unieke bastaarden geworden. Ze zijn dan ook stuk voor stuk geregisseerd met ringnummers. En de dieren die hun werk erop hebben zitten, lopen nu in een pensionweide, waar ze genieten van een welverdiende oude dag. Zoals mensen genieten van hun oude dag.''

Bij hun laatste adem blazen de beesten dan ook geen gas uit. ,,Ze sterven van ouderdom en worden vervolgens opgezet. Zo blijven ze deel uitmaken van het kunstwerk, dat alleen maar groter en groter wordt, en de evolutie van de kip in sculpturen zichtbaar maakt. En zo, metaforisch, de evolutie van de mens.''

Expositie 'Cosmopolitian Chicken', 11 april t/m 22 juni, Vlaams cultuurhuis de Brakke Grond, Amsterdam. Toegang gratis. Informatie: 020-6229014 of

www.brakkegrond.nl/expo/chicken.htm

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden