Review

'De kinderhoek is een prettige hoek'

Pluk, Pim en Pom, Floddertje, Jip en Janneke en teckel Takkie: alle vertrouwde personages uit het oeuvre van illustratrice Fiep Westendorp zijn op de tentoonstelling in de Rotterdamse Kunsthal over haar leven. Maar er is ook onbekend werk te zien, zoals de wandschildering die ze maakte voor de kinderkamer van het cruiseschip Nieuw Amsterdam.

Een heidens karwei was het volgens Fiep Westendorp (1916) om die duizendpoot te tekenen met al die minuscule haartjes. Maar tegelijk vond ze het héérlijk om met eindeloos geduld en uiterste precisie al die kleine streekjes op papier te priegelen. In die bewerkelijke duizendpoot, die ze tekende voor wat ze zelf als haar lievelingsboek beschouwt -de bundel 'Rijmpjes en versjes uit de nieuwe doos' van Han G. Hoekstra- komen misschien wel alle eigenschappen naar voren die zo kenmerkend zijn voor het werk van illustratrice Fiep Westendorp: creativeit, humor, precisie, doorzettingsvermogen en geduld.

In de Kunsthal in Rotterdam kom je ze allemaal tegen: Floddertje, Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet, Pim en Pom en al die andere bekende figuren waarmee ze de kinderboeken van Han G. Hoekstra, Annie M. G. Schmidt en Mies Bouhuys tot leven bracht.

Maar ze heeft nog zoveel meer gedaan. Op de expositie zijn ook de illustraties te zien die ze maakte voor bladen als Het Parool en Vrij Nederland en haar reclametekeningen voor bedrijven. Ook illustreerde ze boeken, waaronder de klassieker Jane Eyre. Voor de gemeente Lekkerkerk maakte ze een wandschildering van de plaatselijke aalscholverkolonie. Dat was al in 1939, toen ze nog op de Kunstacademie in Rotterdam zat. Fiep bestudeerde de aalscholvers ter plekke, gehuld in regenjas en met een enorme paraplu boven haar hoofd om zich te beschermen tegen de vogelpoep. Het schilderij hangt nog steeds in het gemeentehuis van Lekkerkerk, maar is nu tijdelijk verhuisd naar de Kunsthal. Fiep Westendorp, die het doek al die jaren niet meer had gezien, ging -perfectionist als ze is- eerst kijken in Lekkerkerk of het doek er nog goed uitzag.

Dozen en zakken vol originele tekeningen vond Gioia Smid, die Westendorps archief beheert, op de zolder van haar huis aan de Willemsparkweg in Amsterdam. De illustratrice heeft vrijwel alles bewaard, ook de schetsjes die ze op de middelbare school in Zaltbommel maakte. Toen al wist ze dat ze illustrator wilde worden: Eppo Doeve was haar grote voorbeeld.

Na de hbs ging ze naar de school voor kunst, techniek en ambacht: een kunstnijverheidsschool en mts in één. Ze was er het enige meisje. Daarna volgde de Kunstacademie in Rotterdam.

Na de oorlog verhuisde ze naar Amsterdam, waar ze als illustrator ging werken voor Vrij Nederland. Joop den Uyl (de latere premier) deed daar toen de financiën. Volgens Fiep was hij heel zuinig van betalen. Daarom probeerde ze vaak tekeningen te maken die meer dan één kolom bestreken, want ze werd per kolom betaald. ,,Joop ging dan heel precies meten en rekenen, hij zou je geen cent te veel betalen.'

Daarna ging het snel met haar carrière: ze ging boeken illustreren en meewerken aan de vrouwenpagina van Het Parool. Later volgde de kinderpagina en zo kwam ze in contact met Annie M. G. Schmidt en ontstonden Jip en Janneke. Tussendoor maakte ze een grote wandschildering voor de kinderkamer van het cruiseschip Nieuw Amsterdam van de Holland Amerika Lijn. Het schip is door brand verwoest. Maar op de tentoonstelling is een reconstructie gemaakt van de muurschildering aan de hand van de bewaard gebleven ontwerptekeningen.

Dat ze steeds meer in de kinderhoek werd gedrukt, vond Fiep niet erg, 'want dat is een prettige hoek'. Tot aan Annie's dood in 1995 maakte ze illustraties bij tientallen versjes, columns en verhalen en voor het blad Bobo. Gioia Smid: ,,Toen Annie dood was, voelde Fiep zich, in Annies woorden 'oud en out'.' Twee jaar later maakte ze haar laatste tekeningen voor het omslag van de bundel Misschien wel echt gebeurd, waaraan twintig tekenaars meewerkten die ooit een Gouden Penseel hadden gewonnen. Ze werd toen ook gelauwerd met het Oeuvre Penseel, gek genoeg de enige onderscheiding die ze in haar hele leven kreeg, ondanks de decennialange waardering voor haar werk.

Dat ze altijd zo in de schaduw van Annie heeft gestaan, past volgens Gioia Smid bij haar persoon. Ze houdt niet van competities en publiciteit en geeft al jaren geen interviews meer. ,,Laat mij maar tekenen, dat is het fijnste dat er is. Als ik teken zit ik in mijn privéhemeltje.' Na een kleine beroerte kan ze dat tot haar verdriet niet meer. Smid: ,,Ze kan het nog wel, maar niet meer zoals ze het wil. Ze is altijd erg kritisch op haar werk geweest.' Vanmiddag komt Fiep Westendorp wel naar de opening van haar eerste grote tentoonstelling. Smid: ,,Niet van harte hoor. Ze blijft het vreselijk vinden, al die aandacht.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden