de Kiai

Indonesië bestaat in het nieuws alleen nog uit politieke spanningen, economische chaos en etnisch geweld. Hoogste tijd voor een reeks portretten van gewone Indonesiërs en hun alledaagse zorgen.

Boven de ingang van de pesantren (islamitische school) van Abu Bakar, net iets buiten het dorpje Pasuruan, staat een levensgrote hand met twee vingers omhoog, het symbool van de hardrockmuziek. Pondok Metal, oftewel Heavy Metal, noemt hij zijn school. Hardrock op het conservatieve platteland van Oost-Java, waar bijna alle meisjes en vrouwen gesluierd zijn en mannen vijf keer per dag de moskee bezoeken. Ook Abu Bakar moet erg om zijn gewaagde combinatie lachen. ,,Hardrock is nu eenmaal mijn leven! Het is het beste medicijn tegen alles.''

De deuren van de grote moskee op het schoolterrein gaan open. Jongens met lange haren, oorbellen en sommigen met tatoeages op hun armen komen naar buiten gehold. Ze zijn allemaal gekleed in de Oost-Javaanse moslimdracht, een gehaakt wit petje op hun hoofd en de sarong om hun middel.

,,Allemaal drugsverslaafden'', zegt de kiai (de religieuse onderwijzer) Abu Bakar over zijn leerlingen. Bijna honderd kinderen wonen in zijn pesantren, in de leeftijd van vier tot en met twintig jaar. Hun ouders brachten ze of de politie pikte ze ergens op en leverde ze af bij Bakar.

De jonge kiai (38 jaar) is zelf een opvallende verschijning. Trots laat hij zijn hardrock-staartje zien. Maar verder heeft hij toch veel meer weg van een dandy, in zijn bruin zijden Javaans pak. In zijn moskee hangen grote rose gordijnen. Achter hem staat een stoel, een soort troon met grote tijgerkoppen als versiering. Hij praat vol hartstocht over zijn levenswerk.

,,Drugsverslaving is echt een nieuw fenomeen in Indonesië. Zeker hier op het platteland van Oost-Java. Niemand weet wat ze met die jongens aanmoeten'', zegt hij. Hij heeft geen speciale therapie om ze van de heroïne af te helpen. En nog nooit heeft hij een boek over drugsproblematiek gelezen. Hij vangt de jongeren op zijn eigen manier op.

,,Als ze hier komen pak ik hun drugs niet af. Maar als het op is krijgen ze geen nieuwe. Als ze afkickverschijnselen vertonen neem ik ze mee naar een kamer. Dan gaan we samen luisteren naar hardrockmuziek. Daar worden ze rustig van'', zegt Bakar.

De kiai oefent geen druk op de jongens uit om niet meer te gebruiken, maar voert wel urenlang gesprekken met hen. ,,Dan blijken het allemaal geestelijk verwaarloosde kinderen te zijn. Kinderen die met zoveel vragen over het leven, de religie en hun opvoeding zitten. In dit land bestaat geen praatcultuur. Als je problemen hebt zoek je dat zelf maar uit.''

Zes jaar geleden begon hij met zijn school voor kinderen die buiten de maatschappij zijn komen te staan. ,,Ik was ook zo'n kind. Ik kom uit zo'n typisch Oost-Javaans milieu. Zeer streng gelovig opgevoed. Geen discussies thuis. Alleen maar luisteren naar mijn vader en mijn moeder, die nooit wat zei. Mijn ouders wisten zich geen raad met al mijn twijfels. Ze hadden het veel te druk met werken op het land en te zorgen dat er te eten was voor ons grote gezin. Ze vonden me een lastig kind.''

In Oost-Java gaan bijna alle kinderen naar de pesantren. Een onderwijsvorm die ooit werd opgericht door de grootvader van president Wahid. Het zijn veelal arme scholen met nauwelijks geld voor schoolboeken of een fatsoenlijk schoolgebouw. In sommige pesantren leren kinderen alleen reciteren uit de koran. Mochten ouders geld hebben voor de middelbare school, dan vinden hun kinderen daar nauwelijks aansluiting. Hun niveau van lezen en rekenen is te laag.

,,Op de pesantren lag ik ook dwars. Het onderwijs was voor mij niet uitdagend. Ik was een druk kind, gek op muziek, maar dat was verboden. Niemand accepteerde me zoals ik was. Ik ben daarom met deze school begonnen. Hier kunnen kinderen van alles leren. Ik huur overal gastdocenten in. We bestuderen niet alleen de Koran. Ik ben een godsdienstig mens maar er is meer in het leven'', zegt de kiai Bakar.

Buiten lopen kinderen met een reuzenpython voorbij. De apen in de hokken achter de school gillen hysterisch als ze de python richting hun verblijfplaats zien kruipen. ,,Ik heb een tik voor exotische beesten. Ik laat je

straks mijn tijger nog wel even zien'', zegt Bakar.

De inwoners van het dorpje Pasuruan waren in alle staten toen Abu Bakar met zijn pesantren begon. ,,Van drugs snapten ze helemaal niets. Voor de kinderen met lange haren waren ze bang. Ze stuurden regelmatig de Ulama's (religieuse leiders) op me af. Die vonden dat ik de school maar moest sluiten.'' Abu Bakar ging door met zijn school. ,,Ik zet nu iedere zondag de deuren voor dorpelingen open. Dan mogen ze komen kijken. Ieder weekeinde loopt het hier storm.'' Tegenwoordig wordt hij zelfs buiten Oost-Java uitgenodigd om lezingen te geven. ,,Daar vraag ik geld voor. Dat heb ik voor de opvang van alle kinderen hard nodig.''

Hij vindt dat de kinderen zelf voor hun eten moeten zorgen. Er staat een grote keuken waar ze leren koken. Een klein jongetje van vier loopt er met een stapel borden rond. ,,Die gebruikte ook drugs'', zegt Abu Bakar. ,,Vanuit de grote steden komen ze hier met drugs. Die geven ze verstopt in snoepjes aan kinderen. Net zolang tot ze verslaafd zijn en die snoepjes dagelijks willen kopen.''

Plotseling staat hij op als hij een kindje hoort huilen. Met een baby van twee weken in zijn armen keert hij terug. ,,Drie maanden geleden kwam hier een meisje van vijftien zwaar over haar toeren aan. Haar vriendje had haar zwanger gemaakt. Haar ouders wilden haar niet langer in huis. Maar na de geboorte van haar kind is ze weggelopen. Ik weet niet waar ze is'', lacht hij. Hij geeft niet de indruk de baby lastig te vinden.

,,Voor iedereen is plaats in mijn school. Hier lopen jongens en meisjes rond die een universitaire opleiding hebben afgerond, maar ook kinderen zonder enige opleiding. Hun achtergrond maakt me niets uit. Of ze nu homo of lesbisch zijn, of dat ze aids hebben. Iedereen is hier van harte welkom. Maar ze moeten wel van hardrockmuziek houden. Dat is de enige eis die ik stel'', zegt Abu Bakar lachend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden