'De Keuringsdienst? Bullebakken zijn het!'

'Wormen in zure haring', 'Loempia met roestige spijker', 'Kakkerlakken horen er gewoon bij'. Zomaar wat hoogtepunten uit de jaarverslagen van de Rijkskeuringsdienst van Waren. De mooiste kop die in het archief opduikt is echter: 'Keurders slachtoffer van voedselvergiftiging'. Oorzaak: salmonella in Indonesisch buffet bij opening nieuw gebouw Rijkskeuringsdienst van Waren! Het kan verkeren.

Rene Roelofs heeft voor de Vpro een zesdelige documentaire-serie gemaakt over "de imponerende steunpilaren van onze ingewikkelde maatschappij: de overheidsdiensten. Deze instituten beschikken over veel macht en maken in belangrijke mate de dienst uit in ons leven. Achter grijze facades en bureaus worden beslissingen genomen die onze gezondheid, ons welbehagen en onze toekomst kunnen bepalen" . Roelofs wist door te dringen tot een aantal van deze diensten. Zondag (Ned. 2, 21.30 uur) bijt de Keuringsdienst het spits af. Later volgen onder meer nog de Belastingdienst (twee delen) en de Economische Controle Dienst.

De Keuringsdienst van Waren heeft naast controle op de hygiene ook tot taak verf, textiel, speelgoed, cosmetica etc. op kwaliteit te testen. Roelofs filmde het werk van de afdeling Amsterdam, die 28 keurmeesters telt die jaarlijks enkele malen alle bedrijven in hun rayon inspecteren.

De documentaire begint wat traag met beelden van het werk op kantoor, maar wanneer Roelofs met enkele keurmeesters, de Polaroid camera op zak, op pad gaat komt de vaart er goed in. En vanaf dat moment is het smullen geblazen. Sketch-achtig goed is het gedeelte waarin een bezoek wordt afgelegd aan de 81-jarige heer Lembekker, die al ruim 30 jaar Indonesische specialiteiten verkoopt. De wat gelouterde keurmeester is er duidelijk niet op uit de man zijn nering te ontnemen, maar kan niet nalaten hem keer op keer te wijzen op 'bepaalde stukjes hygiene' die ontbreken. Het slachtoffer reageert haast aandoenlijk, maar wie zijn keuken beziet, krijgt toch snel associaties met terminale aanslagen op maag- en darmstelsel. Het is er zo'n chaos dat zelfs de oude Stiefbeen er nerveus van zou worden. Lembekker zelf weet wel beter. "Ik doe aan schimmelcultuur en dan is het van het hoogste belang dat je schoon werkt. Ze denken weliswaar van niet, maar ik werp me juist op voor de volksgezondheid."

Zo gemoedelijk als tijdens deze inspectie gaat het er lang niet altijd aan toe. De keurmeester die gevolgd wordt bij zijn bezoek aan een islamitische slagerij bijt zich als een terrier vast als hij ongestempeld, vers geslacht vlees tegenkomt. Hij heeft alle respect voor het geloof en de rituelen van de klant die het vlees die avond wil opdienen, maar De Wet gaat nu eenmaal voor. "Het gaat hier om de volksgezondheid. Als u het aanraakt of meeneemt begaat u een misdrijf. Houdt u daar goed rekening mee" , bast hij de gedupeerde toe. Die houdt vol het vlees keurig bij het abattoir te hebben gekocht, waarop de strenge, doch rechtvaardige keurmeester meteen met de Marokkanen in de auto springt. Als de schapenslager ontkent dat het zijn vlees is en de klant zegt getuigen te hebben, klinkt het strijdlustig: "Dan gaan we naar de rechtbank, dan hangt ie." Het moge duidelijk zijn, met de Keuringsdienst valt niet te spotten.

Hoewel de medewerkers van de Keuringsdiensten een ambtelijke geheimhoudingsplicht hebben ( "Over misstanden mogen wij in principe geen idee hebben, daar gaat de politiek over" ) wordt er in de documentaire hier en daar wel kritiek geuit. Na de droefmakende constatering dat 50 procent van alle kippen besmet is met salmonella en de vraag waarom daar niet strenger tegen wordt opgetreden, zegt de onderzoeker: "Men is duidelijk bang om maatregelen te nemen die indruisen tegen het economisch belang, zoals dat wordt behartigd door het ministerie van landbouw en de produktschappen."

En de keurmeester van de islamitische slagerij klaagt over de te lage boetes. "Als wij een proces-verbaal opmaken, betekent dat het gaat om grote rotzooi en niet om een kleinigheidje. Als daar een boete van een paar honderd gulden op staat nemen velen dat voor lief. Als je ze een paar duizend gulden laat betalen zul je sneller een reactie krijgen van: Ho, wacht even, we moeten er echt iets aan gaan doen."

Dit vleesgeworden wetboek zal ongetwijfeld in zijn handen wrijven als hij aan het slot van de documentaire ziet hoe een slagersbedrijf op last van justitie gesloten wordt. De getroffen beenhouwer zegt: "Het zijn bullebakken, die jongens van de Keuringsdienst. Je kunt veel beter met de politie te maken hebben." Buiten staart een van de 'bullebakken' de wegrijdende auto met inbeslaggenomen waar na. "Dat gaat naar een destructiebedrijf. Je hebt best kans dat het nu allemaal goed vlees is. Maar ja, het is een opdracht dus dat voeren wij uit." De ambtenaar en de terrier, Roelofs zet ze allebei prachtig neer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden