De kerstcrisis die niemand verwachtte

Minister Schippers zwaaide in het Torentje nog net niet met haar portefeuille

Op maandagavond genoot de VVD nog van een zorgeloos kerstdiner.

Dinsdagavond werd het Kerstfeest van de ChristenUnie wreed verstoord door de kabinetscrisis die zich als een donderslag bij heldere hemel aandiende. Het kan snel gaan. Wie had vorige week, of zelfs nog afgelopen maandagavond, durven voorspellen dat het kabinet nu in een forse vertrouwenscrisis zou zitten? De politieke hoofdrolspelers zelf in ieder geval niet.

Begin november

PvdA-senator Adri Duivesteijn heeft al weken geleden zijn forse bezwaren laten horen: het inperken van de vrije artsenkeuze is juist voor zijn partij pijnlijk, vindt hij. De signalen van de senator zijn duidelijk niet aangekomen, of in ieder geval niet op waarde geschat. Het doet denken aan een jaar geleden toen, hoe toevallig, het kerstdiner van de ChristenUnie ook al werd verpest. Duivesteijn hield het kabinet destijds in gijzeling door tot in de late uurtjes te dreigen niet voor de verhuurdersheffing te stemmen. Uiteindelijk was hij na een kleine toezegging alsnog akkoord.

VVD-minister Edith Schippers van volksgezondheid stelt zich onwrikbaar op. Haar zwaar bevochten zorgakkoord, dat honderden miljoenen euro's bespaart en is getekend door het veld en vijf politieke partijen, wil ze niet aanpassen om de sociaal-democraten in de senaat te plezieren. De PvdA-top moet er maar voor zorgen dat ze haar eigen senatoren overtuigt.

Vorige week donderdag

Donderdagavond houdt de VVD regulier bewindsliedenoverleg. De fractievoorzitters zitten daar altijd bij. Senator Loek Hermans maakt voor het eerst melding van mogelijke problemen met de zorgwet van Schippers. Niet alle PvdA-collega's zouden de dinsdag erop voor die wet willen stemmen.

Maar ze komen er wel uit, is het gevoel dat bij de VVD-top achterblijft. PvdA-fractievoorzitter Marleen Barth zou ze, met de hulp van partijleider Diederik Samsom, nog wel meekrijgen.

Maandag

De laatste week voor het kerstreces gaat in. Afsluiting van een slopend jaar met een coalitie in moeilijkheden, na een zomer met de MH17, waardoor niemand heeft kunnen uitrusten. Voor de laatste keer dit jaar is er overleg tussen de top van het kabinet en de fractievoorzitters van de coalitie en de bevriende oppositie die dit jaar de nodige akkoorden sloten. Dit overleg, op Dijsselbloems ministerie van financiën, vindt gemiddeld eens per maand plaats. Het verloopt rustig. Geen woord over dreigende problemen in de senaat. 's Avonds kan de VVD rustig samenkomen voor het kerstdiner.

Dinsdag

Lodewijk Asscher en Martin van Rijn schuiven aan bij de PvdA-senaatsfractie. Hoogst ongebruikelijk, maar de vice-premier en de PvdA-staatssecretaris van volksgezondheid weten inmiddels dat het mis dreigt te gaan met een van de grote geldbesparende hervormingen van dit kabinet.

Er ontstaat paniek. Om twaalf uur komen de partijtoppen van VVD en PvdA samen om te overleggen. Concreet resultaat is er niet.

PvdA-senator Guusje ter Horst wil niet de bepalende factor zijn. Als de rest voor stemt, zal zij dat ook doen. Haar collega's Marijke Linthorst en Adri Duivesteijn zitten er meer geharnast in. Na afloop zegt Linthorst desgevraagd dat er grote druk op haar is uitgeoefend om toch overstag te gaan.

Fractievoorzitter Marleen Barth doet een ongelukkige poging om het debat nog eens te openen voor een derde termijn. De rest van de senaat weigert dat, maar gunt haar wel een uur waarin Schippers wat 'technische vragen' van de fractie wil beantwoorden.

Er is geen beweging. Barth geeft het op, tot woede van de VVD. Er wordt gestemd.

De zwaar zieke SGP-senator Gerrit Holdijk heeft zich die middag naar de Eerste Kamer gesleept. Zijn steun zou immers van groot belang zijn voor het aannemen van deze zorgwet. Holdijk stemt voor. Had de hele PvdA-fractie dat ook gedaan, dan was de wet met één stem verschil aangenomen. Duivesteijn, Ter Horst en Linthorst stemmen tegen.

In het Torentje blijkt dat Schippers het niet meer ziet zitten als deze wet strandt. Ze zwaait niet letterlijk met haar portefeuille, maar de boodschap is voor de aanwezige fractievoorzitters Loek Hermans en Halbe Zijlstra en voor premier Mark Rutte helder. In ieder geval duidelijk genoeg om partijvoorzitter Henri Keyzer en vice-voorzitter Tamara van Ark erbij te halen. Het volledige 'kernteam' van de liberalen is dan aanwezig. De VVD beseft dat de toekomst van het kabinet op het spel staat.

Als de coalitiegenoten van de PvdA na topberaad in eigen kring ook naar het Torentje gaan, is er al iets bereikt. De drie PvdA-senatoren tonen zich bereid om met Schippers te gaan praten.

Alexander Pechtold (D66), Arie Slob (ChristenUnie) en Kees van der Staaij (SGP) worden 's avonds laat in het Torentje nog even bijgepraat, maar nemen geen deel aan de discussie over een oplossing. Ze willen even stoom afblazen.

Asscher en Samsom laten de voormannen van de bevriende oppositie weten dat ook zij totaal verrast waren door de tegenstemmen.

Woensdag

De bal ligt bij de PvdA. De brekers mogen het probleem oplossen. Op het ministerie van sociale zaken is de hele dag, vanaf 10 uur 's ochtends, in wisselende samenstellingen druk beraad. Asscher en Samsom spreken met de drie bezwaarde senatoren. Om de beurt.

Als handreiking proberen ze het volgende: het wetsvoorstel wordt nog een keer ingediend, voorzien van een aanvulling. In die aanvulling komt Schippers enigszins tegemoet aan de bezwaren van de senatoren.

Patiënten krijgen bijvoorbeeld meer inspraak bij de zorgverzekeraars. Als de senatoren hun handtekening hieronder zetten, is er misschien nog iets te redden. Schippers zet zich opnieuw schrap. Het is accepteren of sneuvelen.

Ondertussen heeft PvdA-Tweede Kamerlid Jan Vos zich verkleed als kerstman. Hij is op weg naar de Oude Zaal, waar de partij haar kerstdiner heeft. Het feest gaat door, crisis of niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden