De kermis van Hoorn is zwieren, zuipen en erfgoed

De kermis in vissersdorp Hoorn is cultureel erfgoed.Beeld Olaf Kraak

De kermis is cultureel erfgoed, althans die van Hoorn. Tien dagen zwieren, zwaaien en zuipen, maar in Hoorn is het meer. 'De kermis versterkt de banden tussen stedelingen, buurtgenoten en dorpelingen uit de omtrek.' Een verslag van dag tot dag.

Zondagochtend 10 augustus, rond een uur of elf

Als eerste kermis is die van Hoorn dit voorjaar door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur officieel aangemerkt als 'immaterieel erfgoed', als een traditie die bescherming verdient. Mooi, vindt aalmoezenier Bernard van Welzenes. "Erfgoed is iets om je aan vast te houden", predikt hij. "Net als het evangelie. Lieve mensen, laten we maar eens eventjes gaan luisteren naar de woorden van het evangelie."

Aan het slot van de mis besprenkelt de aalmoezenier de straatstenen naast de botsautootjes met zijn wijwaterkwast. Zo zegent hij de kermis.

Die heeft er dan trouwens al een goede eerste dag op zitten.

Vrijdag 8 augustus, rond lunchtijd

"Mooi als 'ie komt, nog mooier als 'ie gaat", zegt winkelier Reyn Bakker over de kermis. Hij ziet op de tien kermisdagen hele drommen mensen langs zijn etalage trekken, maar meer omzet levert dat niet op, eerder minder. Gezellig is het wel. "Ik loop er 's avonds zelf altijd wel een keer overheen. Poffertjes eten of boogschieten, wel grappig. En als ik door de herrie mijn klanten niet kan verstaan, doe ik gewoon de winkeldeur dicht."

De kermis geeft overlast, erkent wethouder Michiel Pijl (CDA). Niet elke winkelier zit erop te wachten en sommige bewoners van de Hoornse binnenstad zorgen ervoor dat ze tijdens de kermis weg zijn. Maar daar staat veel tegenover. De kermis trekt een half miljoen bezoekers uit Hoorn en wijde omstreken.

Ook de gemeente heeft baat bij de kermis. Ze verpacht de standplaatsen aan exploitanten en dat levert vierenhalve ton op. Een deel daarvan steekt de gemeente in spektakel rondom de kermis, vuurwerk op vrijdagavond bijvoorbeeld, een ander deel gaat op aan onkosten. Per saldo houdt de gemeente er ongeveer een ton aan over.

Als het goed gaat, verdienen uiteraard ook de kermisexploitanten eraan. Maar vanzelfsprekend is dat niet, want het gaat niet geweldig met de kermis. Kermisgangers blijven komen, maar ze geven de laatste jaren minder geld uit. "We overleven het wel, dat is tot nu toe altijd gebeurd, maar de crisis gaat niet aan de kermis voorbij", zegt voorzitter Jan Boots van de Nederlandse Kermisbond. "Onze boterham is schraler geworden."

Tenslotte speelt ook de houding van gemeentes een rol. Een aantal van hen ziet de kermis als 'melkkoe', zegt Pierre Benner, bestuurslid van de tweede kermisbond, de Bovak. Ze vragen hoge pachtsommen, niet alleen om onkosten te bestrijden, maar ook om de gemeentekas te spekken. "Wij moeten die pachtsommen doorberekenen in de ritprijs, anders verdienen we niets. Maar ja, als je drie euro rekent en je krijgt een vader met drie kinderen aan de kassa ... Die zegt: 'Negen euro, dat is me te veel', en dat begrijp ik best."

Zaterdag 9 augustus, in de middag

Voor 't Kroegje, pal naast de Grote Kerk, heeft de eigenaar een grote tent neergezet. 'Bier hier' staat erop, maar de tent is nog leeg. Het zijn nu nog vooral gezinnen die door de straten drommen, en opa's en oma's.

Uit de Booster Mach 5, een soort gigantische propeller die de kermisgangers zestig meter de lucht in zwiept, komt Tim van tien gestuiterd. Hij springt z'n moeder in de armen. "Mam, dat was gááf!" Onder het weglopen schudt hij van opwinding wild met z'n hoofd. "Brrr."

Kermis is een ondergewaardeerd onderdeel van onze cultuur, zegt Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur.

Trouw-abonnees kunnen het hele artikel 'Plek van dromen, bravoure en weemoed' vandaag lezen in de Verdieping.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden