'De kerk zou zich weer moeten inlaten met grote denkers'

null Beeld

INTERVIEW - 'Denkende dichter' René Huigen, die in zijn werk de filosofie en mystiek niet schuwt ziet een grote overeenkomst tussen religie en moderne poëzie. "Waar het weten ophoudt, begint het geloof en andersom - het zijn complementaire vormen."

Bent u gelovig?

"Van huis uit ben ik katholiek. Met mijn moeder ging ik wel eens naar de kerstmis. Ik ben gedoopt, maar praktiserend gelovig was ik in mijn jeugd niet. Tot de Heilige Communie ben ik bijvoorbeeld nooit gekomen.

"Ik geloof in het goede. Er is veel kwaad in de wereld maar dat ligt niet aan het goede ten grondslag. Het komt eruit voort, dat wel, omdat we ons handelen niet ten volle kunnen doordenken. We zijn mensen, dus we zien altijd maar een deel, nooit het geheel. De weg naar menig ramp is geplaveid met goede bedoelingen, zal ik maar zeggen.

"Er zijn tijden waarin het goede helemaal lijkt onder te sneeuwen, maar het komt altijd weer tevoorschijn. De Franse filosoof Paul Ricoeur zei het mooi: Het goede overwint altijd omdat het oneindig veel creatiever is dan het kwaad.

"Je kunt je het ergste onheil en de vreselijkste martelingen voorstellen maar dat blijven steeds dezelfde ellendige variaties op hetzelfde beperkte thema: destructie. Het goede daarentegen kent oneindig veel uitingsvormen: kunst, literatuur, muziek, ballet, toneel, wetenschap. Mensen geloven om hun menselijkheid te bewaren. Ook daarom heb ik nog weleens overwogen me aan te sluiten bij de katholieke kerk."

Dat heeft u niet gedaan?

"Nee. In de kerk zie ik toch te veel zaken die me niet bevallen. De mannen in gewaden, de misdienaartjes, het tribale ervan. Om mij te inspireren zou de kerk zich weer moeten inlaten met grote denkers en met de kunsten. Ik kijk wel eens op websites van kerkelijke instanties en dan lees ik slappe tekstjes en zie slechte kunst waardoor het allemaal een muffig, stoffig, mottig, oubollig karakter krijgt. Dat spreekt me niet aan.

"Ik geloof niet in een leidende God. Ik geloof in God als het zuivere onkenbare idee, als het absolute mysterie. Daar heb je de liturgie niet voor nodig. In mijn beleving is God het ene, de alpha en omega, kortom het ondeelbare. Wij mensen kunnen dat niet bevatten. Wij kunnen het totaal niet kennen. We kunnen het wel bevragen."

Dat doen we ook als we dichten, zegt u?

"Ja. Ik zie een verband tussen mystiek en de ontpersoonlijking in de moderne poëzie. De Amerikaans-Britse dichter T.S. Eliot zei: Poëzie is geen expressie van persoonlijkheid, maar juist een ontsnappen aan die persoonlijkheid. De moderne poëzie mag niet over het Zelf gaan, niets in het gedicht mag herinneren aan de particuliere beslommeringen van zijn maker, die moet zichzelf wegcijferen, deconstrueren.

"De mystiek kent dezelfde denkfiguur: om God te kunnen ontmoeten, moet je het ego, het Zelf afleggen. Marguerite Porete, een begijn die in 1310 in Parijs op de brandstapel belandde en aan wie ik een gedicht wijd, zegt: Je moet jezelf opgeven, teneinde met Zijn genade te kunnen volstromen, vrede te vinden en perfectie te bereiken. Porete stelde dat deugden helemaal niet nodig zijn. Volgens haar zijn de meeste mensen slechts deugdzaam uit vrees voor straf en in de hoop op beloning. Als wij de menselijke vrije wil inleveren, zegt zij, en Gods wil daarvoor in de plaats stellen, dan doen we - want onzelfzuchtig - per definitie het goede en volgen de deugden vanzelf.

"Het heikele punt, ook in de mystiek van Porete, is dat, om vervolgens verslag te kunnen doen van die openbaring, je jezelf weer moet innemen. Du moment dat je dat doet, geraak je vanzelf weer uit Zijn gratie. Die paradox vind ik fascinerend."

We kunnen alleen geloven zonder ratio?

"Onze rationaliteit is gericht op wat die ratio ten dele te boven gaat - het transcendente. Zelfs een wetenschappelijke ontdekking begint bij een intuïtie of een vermoeden. Ons denken is verticaal gericht, kent een bovennatuurlijke existentiaal, het wil iets oplossen wat het nog niet kent, wat het ten dele ontstijgt. Zo klimmen we steeds hoger."

"In een van mijn gedichten laat ik Porete zeggen: 'Omdat ik voorbij mijn kennis meer van uw liefde kan vinden'. Waar het weten ophoudt, begint het geloof en andersom - het zijn complementaire vormen. Ik begrijp dan ook niet waarom geloof en wetenschap elkaar zo in de weg moeten zitten."

Wat we kunnen kennen is altijd onvolkomen?

"Ja. Ook wetenschap is slechts een deel van het vooronderstelde geheel. Al kennen we het kleinste detail, dat wil nog niet zeggen dat we de wereld in zijn totaliteit kennen. De wereld zoals de wetenschap die ons presenteert, is ook maar een idee van die wereld en niet de wereld an sich.

"Hoe knap we ook zijn, het zal altijd onvolkomen blijven. Technische vooruitgang is mooi, maar het is slechts een aanvulling. Het geloof nu leert ons dat. In die zin denk ik ook dat mens niet zonder geloof kan, het kleeft ons aan, het zit ingebakken; de mens moet er maar het beste van hopen met de onvolkomen kennis die hij heeft."

Je zou er mismoedig van worden.

"Welnee! De mens blaakt van het vertrouwen in de wereld en het leven, dat is het mooie. Er is één ding dat we zeker weten en dat is dat dit leven voorbijgaat en dat we het op een dag moeten loslaten. En toch gaan er gevoeglijk vanuit dat morgen de zon weer schijnt. Dát is geloof. Het hoort simpelweg bij ons, we kunnen niet anders."

René Huigen

René Huigen (1962) is dichter/schrijver. Ooit behoorde hij tot de Maximalen, de dichtersgroep die zich in 1988 tegen de gevestigde poëzie afzette. Huigen sloeg al gauw een eigen weg in en concentreerde zich steeds meer op de vraag wat poëzie eigenlijk is en welke betekenis poëzie heeft.

De toon van de gedichten van Huigen is helder en direct, de onderwerpen zijn filosofisch en bespiegelend. In zijn latere bundels komt steeds vaker de gedachtenwereld van Zen aan de orde.

In 1994 publiceerde Huigen een bundel met de omineuze titel 'Laatste gedichten', maar vervolgens deed hij er allerminst het zwijgen toe. In 2004 werd hij genomineerd voor de VSB Poëzieprijs voor zijn bundel 'Geen muziek & geen mysterie'. Gerrit Komrij koos in zijn bloemlezing uit de Nederlandse poëzie maar liefst zeven gedichten van hem.

René Huigen, Levenskunst voor jonge mensen, uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam, 53 pagina's, ISBN 978 90 234 63344, 17,90 euro

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden