De kerk verdedigt niet de hostie, maar de macht

Ook religies moeten zich aanpassen aan nieuwe inzichten, bijvoorbeeld over homoseksualiteit.

Bisschop Hurkmans van Den Bosch heeft zondag geen hosties uitgedeeld, naar aanleiding van een protestactie van homoseksuelen. De machtige katholieke kerk heeft opnieuw bewezen akelig succesvol te kunnen zijn in het afwijzen van vooruitstrevende ideeën, het veroordelen van kritische theologen en het krenken van hele groepen mensen. Al decennia is dit het patroon.

Heeft het zin voor gelovigen om zich tegen de machtige kerkleiders te verzetten? Vaak lijkt het van niet. Antoine Bodar – door de media herhaaldelijk ’de bekendste Nederlandse katholieke priester’ genoemd – laat de laatste tijd niet na om te vermelden dat wat hem betreft de toekomst aan de orthodoxie is en dat protestbewegingen als de Acht Meibeweging hun tijd gehad hebben. Het lijkt er sterk op dat hij gelijk heeft. De georganiseerde groep van kritische katholieken is enorm vergrijsd en als beweging zo ongeveer ter ziele. Het protest lijkt – of leek – verstomd.

Dit cynisme over de onmogelijkheid iets te veranderen speelt niet alleen in en over de katholieke kerk. Ook elders in de samenleving zie je het verlies van geloof in de macht van het ’laten horen van je stem’. Men lijkt moegestreden. Marktwerking in de zorg? Onderwijsvernieuwingen? Onwaarachtige politiek? Op de werkvloer klinkt het geluid dat het toch geen zin heeft om je te verzetten.

Een beroemde uitspraak in de theologie luidt dat Jezus, zou hij nu terugkeren op aarde, zich rot zou schrikken over de impact van zijn handelen op de RK kerk. Lang geleden –en herhaaldelijk weer– heeft de bijbelwetenschap aangetoond dat Jezus geen kerk gesticht en gewild heeft, en waarschijnlijk zelfs geen nieuwe religieuze beweging. Hij heeft naar alle waarschijnlijkheid ’slechts’ zijn eigen jodendom willen revitaliseren en van starheden ontdoen.

Zo zitten we in de 21ste eeuw dus opgescheept met een star instituut kerk, dat verdeelt en heerst, dat meent te kunnen bepalen wat liefde is en wat niet, dat in wil grijpen in de hoofden en harten (en soms het seksleven) van mensen, dat echtscheiding verbiedt, ’homoseksuele daden’, euthanasie, abortus, condoomgebruik en ga zo maar door.

Godsdienstwetenschappers hebben aangetoond dat het nieuwe testament het eindresultaat is van een hevige strijd, toen, om wie de macht had om te zeggen wat Jezus voor iemand was. Kortom: een verdeel- en heerspolitiek is ook religie niet vreemd. Maar dat ze ook in onze eeuw onverminderd doorgaat, is onverkwikkelijk.

Kennis alleen volstaat blijkbaar niet om de RK Kerk ervan te doordringen dat ze fout zit met haar veroordeling en verachting van bevolkingsgroepen, opvattingen en leefwijzen. De koers van de katholieke kerk blijft ongewijzigd. Theologen en gelovigen zullen dus hun individuele verantwoordelijkheid moeten erkennen.

Dát de RK kerk er met haar standpunt over homoseksualiteit naast zit, is overduidelijk en kan met gefundeerde, wetenschappelijke kennis geschraagd worden. Het lijkt erop alsof de kerk niet zit te wachten op die kennis. Alsof eenmaal gekozen standpunten, eenmaal ingeslagen wegen en de daarmee verbonden maatschappelijke posities belangrijker zijn dan welke kennis ook.

Kennis zou mensen juist, hoe moeilijk en pijnlijk dat vaak ook is, van hun kleine, naargeestige denken over zichzelf moeten kunnen bevrijden. Het lijkt er daarentegen sterk op dat, ook buiten de kerk, eerder meemaken dat kennis wordt misbruikt, ten behoeve van eigen- of groepsbelangen. Veel van wat er in de samenleving gebeurt, wordt door deze omkering van prioriteiten verklaard.

Religies hebben het al heel lang moeilijk met het ondergeschikt maken van hun positie aan nieuwe kennis. Maar niemand kan het zich permitteren geloof op te vatten als een ooit, lang geleden ingenomen en vastgelegde positie.

Zo gebeurt het dat de katholieke kerk tegen alle goede, op kennis gebaseerde, argumenten in, vast blijft houden aan haar dwalingen. De kerk veronderstelt dat het bij het geloof hoort dat men tegen de stroom in moet zwemmen. Hopelijk kan de samenleving leren van die eeuwenoude koppigheid van religies en van hun moeite om zich open te stellen voor nieuwe kennis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden